Prowadzimy sprawy przymusowego wykupu akcji z obu stron stołu: dla akcjonariuszy większościowych, którzy chcą domknąć strukturę właścicielską, i dla mniejszościowych, którym postawiono uchwałę o wykupie i którzy nie zgadzają się z ceną albo z samą podstawą jej podjęcia.
Czym jest przymusowy wykup akcji
Przymusowy wykup, w praktyce obrotu nazywany squeeze out, pozwala większości usunąć ze spółki drobnych akcjonariuszy bez ich zgody. Warunki są liczbowe i wynikają z art. 418 KSH. Uchwałę podejmuje walne zgromadzenie, wykupowi podlegają akcje akcjonariuszy reprezentujących nie więcej niż 5% kapitału zakładowego, a wykupuje je nie więcej niż pięciu akcjonariuszy posiadających łącznie nie mniej niż 95% kapitału, z których każdy ma nie mniej niż 5%. Uchwała wymaga większości 95% głosów oddanych, a statut może przewidywać warunki surowsze.
Instytucja nie działa w spółkach publicznych. Tam obowiązuje odrębny reżim.
Czego uchwała musi dotyczyć
Uchwała nie może poprzestać na ogólnej decyzji o wykupie. Zgodnie z art. 418 § 2 KSH wskazuje akcje podlegające wykupowi oraz akcjonariuszy, którzy zobowiązują się je wykupić, a także akcje przypadające każdemu z nabywców. Akcjonariusze, którzy mają nabyć akcje i głosowali za uchwałą, odpowiadają wobec spółki solidarnie za spłacenie całej sumy wykupu. Braki w tej części uchwały są jednym z częstszych punktów sporu.
Cena wykupu i wycena akcji
Sposób ustalenia ceny reguluje art. 417 KSH. Jeżeli akcje są notowane na rynku regulowanym, bierze się przeciętny kurs z ostatnich trzech miesięcy przed powzięciem uchwały. Jeżeli notowane nie są, cenę ustala biegły wybrany przez walne zgromadzenie. Gdy akcjonariusze biegłego na tym samym zgromadzeniu nie wybiorą, zarząd w terminie tygodnia zwraca się do sądu rejestrowego o jego wyznaczenie.
Osoby, które zamierzają wykupić akcje, wpłacają cenę wykupu na rachunek bankowy spółki w terminie trzech tygodni od dnia ogłoszenia ceny przez zarząd. Do dnia uiszczenia całej sumy wykupu akcjonariusze mniejszościowi zachowują wszystkie uprawnienia z akcji, o czym łatwo zapomnieć przy planowaniu kolejnych uchwał.
W sprawach nienotowanych spór najczęściej dotyczy właśnie wyceny. Wartość ustalona metodą majątkową i metodą dochodową potrafi się różnić wielokrotnie, a wybór metody rzadko bywa neutralny dla wyniku.
Prawo mniejszości do wyjścia ze spółki
Artykuł 418 § 2b KSH odwraca sytuację i daje broń także tym, których uchwała nie objęła. Skuteczność uchwały o przymusowym wykupie zależy od wykupienia akcji przedstawionych do wykupu przez akcjonariuszy mniejszościowych, których uchwała nie obejmowała. Obecni na walnym zgromadzeniu zgłaszają żądanie wykupienia w terminie dwóch dni od dnia zgromadzenia, nieobecni w terminie miesiąca od dnia ogłoszenia uchwały. Kto żądania nie zgłosi w terminie, jest uważany za wyrażającego zgodę na pozostanie w spółce.
Te dwa dni są krótkie i przesądzają o sprawie. Jeżeli reprezentujemy akcjonariusza mniejszościowego, decyzję o zgłoszeniu żądania przygotowujemy przed zgromadzeniem, a nie po nim.
Jak pomagamy
Akcjonariuszom większościowym:
- Sprawdzenie, czy progi kapitałowe i głosowe rzeczywiście są spełnione, zanim zwołane zostanie zgromadzenie.
- Przygotowanie uchwały z wymaganym oznaczeniem akcji i nabywców.
- Prowadzenie procedury wyceny, w tym wniosek do sądu rejestrowego o wyznaczenie biegłego.
- Obsługa rozliczenia i przeniesienia akcji na nabywców.
- Obrona uchwały w razie jej zaskarżenia.
Akcjonariuszom mniejszościowym:
- Ocena, czy uchwała spełnia warunki ustawowe i czy nie została podjęta z pokrzywdzeniem akcjonariusza.
- Zgłoszenie żądania wykupienia akcji w terminie z art. 418 § 2b KSH.
- Kwestionowanie wyceny i wykazywanie zaniżenia ceny wykupu.
- Zaskarżenie uchwały walnego zgromadzenia.
Pytania, które słyszymy najczęściej
Czy da się obronić przed przymusowym wykupem
Sama instytucja jest zgodna z prawem i nie da się jej zablokować dlatego, że akcjonariusz nie chce wyjść ze spółki. Realna obrona dotyczy tego, czy spełnione są warunki ustawowe, czy uchwała ma wymaganą treść i czy cena odpowiada wartości akcji.
Kto wybiera biegłego do wyceny
Biegłego wybiera walne zgromadzenie. Jeżeli tego nie zrobi na tym samym zgromadzeniu, zarząd występuje do sądu rejestrowego o jego wyznaczenie.
Jaka cena obowiązuje przy akcjach nienotowanych
Cenę ustala biegły. To najczęstsze pole sporu, bo metoda wyceny potrafi zmienić wynik wielokrotnie.
Czy przymusowy wykup dotyczy spółki z o.o.
Nie w tej postaci. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiednikiem bywa wyłączenie wspólnika albo umorzenie udziałów, a to inne instytucje o innych przesłankach.
Czy uchwałę można zaskarżyć
Tak, na zasadach ogólnych dotyczących zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia. Termin jest krótki, więc decyzję trzeba podjąć szybko.
Powiązane usługi: umorzenie udziałów i akcji, wyłączenie wspólnika, zaskarżanie uchwał wspólników i akcjonariuszy, kupno i sprzedaż udziałów i akcji.
