Dziedziczenie ustawowe: krąg spadkobierców i udziały
Kalkulator ustala, kto dziedziczy z ustawy i w jakich ułamkach, według art. 931 do 935 Kodeksu cywilnego. Liczy na ułamkach zwykłych, a nie na liczbach dziesiętnych, więc udziały sumują się dokładnie do całości spadku. Wszystko liczy się w Twojej przeglądarce, żadna dana nie jest nigdzie wysyłana.
Co otrzymasz : krąg spadkobierców oraz tabelę udziałów, każdy w ułamku i w procentach, z przepisem, z którego wynika.
Dziedziczenie ustawowe wchodzi wtedy, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu albo gdy testament nie obejmuje całego spadku. Ustawa układa spadkobierców w grupy i dopuszcza kolejną dopiero wtedy, gdy poprzedniej nie ma. Kalkulator idzie dokładnie tą drogą.
Dwie rzeczy mylą się tu najczęściej. Gwarancja jednej czwartej dla małżonka wchodzi dopiero przy czworgu dzieci, a nie przy każdej liczbie. I udział osoby, która nie dożyła otwarcia spadku, nie znika: przechodzi na jej zstępnych, przy czym dzieli się TYLKO jej część, a nie cały spadek.
Data śmierci nie jest tu formalnością. Dziedziczenie ocenia się według stanu prawnego z chwili otwarcia spadku, a art. 934 KC, czyli grupa dziadków, zmienił się 15 listopada 2023 r..
| Spadkobierca | Udział | W procentach | Podstawa |
|---|
Wyliczenie ma charakter informacyjny i nie zastępuje postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ani aktu poświadczenia dziedziczenia.
Przykładowe udziały w typowych układach rodzinnych
Udziały policzone tą samą funkcją co w kalkulatorze, dla spadku otwartego po zmianie art. 934 KC z 15 listopada 2023 r., przy założeniu, że wymienione osoby dożyły otwarcia spadku, a niewymienione nie istnieją. Wiersz z czworgiem dzieci pokazuje gwarancję jednej czwartej dla małżonka z art. 931 § 1 zdanie drugie KC. Układy z odrzuceniem spadku, niegodnością, zstępnymi w miejsce osoby, która nie dożyła, dziadkami i pasierbami policzy kalkulator wyżej.
| Układ rodzinny | Udziały | Podstawa |
|---|---|---|
| Małżonek i jedno dziecko | Małżonek: 1/2; Dziecko: 1/2 | art. 931 § 1 KC |
| Małżonek i dwoje dzieci | Małżonek: 1/3; dzieci (2): po 1/3 każde | art. 931 § 1 KC |
| Małżonek i troje dzieci | Małżonek: 1/4; dzieci (3): po 1/4 każde | art. 931 § 1 KC |
| Małżonek i czworo dzieci | Małżonek: 1/4; dzieci (4): po 3/16 każde | art. 931 § 1 KC |
| Troje dzieci, bez małżonka | dzieci (3): po 1/3 każde | art. 931 § 1 KC |
| Małżonek i oboje rodzice, bez dzieci | Małżonek: 1/2; Matka: 1/4; Ojciec: 1/4 | art. 933 § 1 KC, art. 932 § 2 KC |
| Małżonek, matka i jedno z rodzeństwa; ojciec nie dożył | Małżonek: 1/2; Matka: 1/4; Rodzeństwo: 1/4 | art. 933 § 1 KC, art. 932 § 2 KC, art. 932 § 4 KC |
| Oboje rodzice, bez małżonka i dzieci | Matka: 1/2; Ojciec: 1/2 | art. 932 § 3 KC |
| Tylko małżonek; rodzice nie dożyli, brak rodzeństwa | Małżonek: cały spadek | art. 933 § 2 KC |
Kolejność grup spadkobierców
Grupa dalsza wchodzi wyłącznie w braku bliższej. Kalkulator idzie tą samą drogą i zatrzymuje się na pierwszej grupie, w której ktokolwiek jest powołany do spadku.
| Kolejność | Kto dziedziczy | Jak dzielą się udziały | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Pierwsza grupa | Dzieci spadkodawcy i małżonek | Po równo, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta całości spadku. W miejsce dziecka, które nie dożyło otwarcia spadku, wchodzą jego dzieci, a dalej odpowiednio kolejni zstępni. | art. 931 KC |
| Druga grupa | Małżonek, rodzice, rodzeństwo i zstępni rodzeństwa | Małżonek bierze połowę. Każdy rodzic dziedziczący razem z małżonkiem bierze jedną czwartą. Udział rodzica, który nie dożył otwarcia spadku, przypada rodzeństwu po równo, a gdy rodzeństwa ani ich zstępnych nie ma, udział rodzica dziedziczącego razem z małżonkiem rośnie do połowy. | art. 932 i art. 933 KC |
| Trzecia grupa | Dziadkowie spadkodawcy | Po równo. Udział dziadka, który nie dożył otwarcia spadku, przypada jego dzieciom, a udział takiego dziecka jego dzieciom. Gdy nie ma ani dzieci, ani wnuków tego dziadka, jego udział wraca do pozostałych dziadków. | art. 934 KC |
| Czwarta grupa | Dzieci małżonka spadkodawcy | Po równo, i tylko te dzieci małżonka, których żadne z rodziców nie dożyło chwili otwarcia spadku. Wchodzą dopiero w braku małżonka spadkodawcy i wszystkich krewnych powołanych z ustawy. | art. 934[1] KC |
| Ostatnia grupa | Gmina albo Skarb Państwa | Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Skarb Państwa wtedy, gdy ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić albo znajdowało się ono za granicą. | art. 935 KC |
Czego ten kalkulator nie robi
- Nie wycenia spadku i nie liczy zachowku. Podaje ułamki, nie kwoty.
- Nie bada długów spadkowych ani sposobu podziału poszczególnych składników majątku.
- Zakłada, że nie ma testamentu. Testament wyłącza dziedziczenie ustawowe w całości albo w części.
- Nie sprawdza, czy małżeństwo trwało w chwili otwarcia spadku. Prawomocny rozwód znosi małżonka jako spadkobiercę ustawowego, a formularz tego faktu nie zna.
- Nie rozstrzyga reżimu przysposobienia. Art. 936 i art. 937 KC prowadzą do różnych kręgów, a o tym, który stosować, decyduje treść orzeczenia sądu opiekuńczego.
- Nie orzeka o niegodności dziedziczenia (art. 928 KC) ani o wyłączeniu małżonka od dziedziczenia (art. 940 KC). Jedno i drugie następuje na mocy orzeczenia sądu, więc kalkulator może to najwyżej przyjąć jako Twoje założenie.
- Nie liczy spadków otwartych przed 1 stycznia 2022 r. Nie dlatego, że przepisy były wtedy inne, tylko dlatego, że ich ówczesnego brzmienia nie sprawdzaliśmy, a zgadywanie w tej sprawie byłoby gorsze od odmowy.
- W grupie dziadków nie schodzi głębiej, niż pozwala ustawa. Gdy krąg sięga dalej, kalkulator mówi to wprost, zamiast podać liczbę.
- Formularz zbiera drzewo płaskie: przyjmuje, że każdy zstępny, którego wpisujesz, dożył otwarcia spadku. Gdy zstępny też nie dożył i zostawił własne dzieci, sam rachunek jest głębszy i tego przypadku ta strona nie zbierze. Dotyczy to zwłaszcza spadków otwartych przed 15 listopada 2023 r., bo wtedy udział dziadka szedł na jego zstępnych bez ograniczenia stopnia i głębokość drzewa naprawdę zmieniała wynik.
Pytania, które wracają
Kiedy małżonek dostaje jedną czwartą, a kiedy więcej?
Art. 931 § 1 KC każe dzielić spadek po równo między dzieci spadkodawcy i małżonka, ale dokłada dolną granicę: część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Przy jednym, dwojgu i trojgu dzieci równy podział sam daje małżonkowi odpowiednio połowę, jedną trzecią i jedną czwartą, więc gwarancja niczego nie zmienia. Dopiero przy czworgu dzieci równy podział dałby jedną piątą, więc wchodzi gwarancja: małżonek bierze jedną czwartą, a pozostałe trzy czwarte dzielą się na cztery udziały po dzieciach, po trzy szesnaste każdy.
Dziecko spadkodawcy odrzuciło spadek. Co z jego udziałem?
Idzie do jego zstępnych, tak samo jak przy śmierci przed otwarciem spadku. Art. 1020 KC mówi, że spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Ten sam skutek daje uznanie za niegodnego (art. 928 § 2 KC). Konstrukcyjnie są to trzy różne drogi do jednego wyniku, więc kalkulator traktuje je jednakowo, a w opisie rozróżnia.
Czy kalkulator liczy zachowek?
Nie. Liczy wyłącznie udziały w spadku, czyli ułamki. Zachowek jest osobnym roszczeniem pieniężnym, liczonym od wartości udziału, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a jego ustalenie wymaga wyceny majątku, doliczenia darowizn i sprawdzenia, kto jest uprawniony. Ten kalkulator nie wycenia niczego i nie zna wartości spadku.
Dlaczego pytacie o datę śmierci, skoro przepisy są dziś takie same?
Bo dziedziczenie ocenia się według stanu prawnego z chwili otwarcia spadku, a art. 934 KC zmienił się 15 listopada 2023 r. Przed tą datą udział dziadka, który nie dożył otwarcia spadku, przechodził na jego zstępnych bez ograniczenia stopnia. Po zmianie kończy się na dzieciach tego dziadka i na ich dzieciach. Przepis międzyczasowy (art. 11 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1615) rozdziela to co do dnia, więc bez daty śmierci odpowiedź w tej grupie byłaby zgadywaniem.
Wpisałem dane i dostałem odmowę zamiast wyniku. Dlaczego?
Kalkulator odmawia zamiast podać liczbę w czterech sytuacjach: gdy spadek otwarto przed 1 stycznia 2022 r., bo za wcześniejsze brzmienie przepisów nie ręczy; gdy przy którejkolwiek osobie zaznaczono „nie wiem"; gdy krąg po dziadkach sięga dalej, niż ustawa pozwala schodzić; oraz gdy ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, a matka nie dożyła otwarcia spadku. Odmowa jest tu uczciwsza od liczby z gwiazdką.
Czy ten wynik zastępuje postanowienie sądu albo akt poświadczenia dziedziczenia?
Nie. Krąg spadkobierców i udziały stwierdza sąd w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notariusz w akcie poświadczenia dziedziczenia. Kalkulator pokazuje, jak liczy się udziały przy założeniach, które sam wpisujesz, i nie sprawdza żadnego z faktów: ani tego, czy małżeństwo trwało w chwili otwarcia spadku, ani czy jest testament, ani czy zapadło orzeczenie o niegodności albo o wyłączeniu małżonka od dziedziczenia.
Narzędzie ma charakter pomocniczy i edukacyjny, a jego wynik nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. W sprawach indywidualnych, w szczególności gdy w grę wchodzą terminy procesowe lub opłaty od środków zaskarżenia, skonsultuj się z prawnikiem. Kancelaria HWW nie ponosi odpowiedzialności za decyzje podjęte wyłącznie na podstawie wyniku narzędzia.