Często spadkobiercy stają przed dylematem, w jaki sposób odrzucić niechciany spadek w imieniu dziecka. Czy jeśli ja odrzucę spadek, to automatycznie nie przyjmie go również moje dziecko?
Niestety samo odrzucenie spadku przez rodzica nie sprawi, że z dziedziczenia wyłączone zostanie dziecko. Konieczne jest złożenie oświadczenia również w jego imieniu. Jak to zrobić?
Zasada: zezwolenie sądu
Zgodnie z art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego albo, w przypadkach wskazanych w art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego, sądu spadku dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, co potwierdza wprost art. 640¹ § 1 KPC, przy czym przepisy przewidują od zasady zezwolenia istotny wyjątek, o którym niżej.
W typowej sytuacji należy więc zwrócić się pisemnie do sądu o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego. Wniosek rozpoznaje sąd opiekuńczy, czyli sąd rejonowy miejsca zamieszkania dziecka, a w braku miejsca zamieszkania sąd miejsca jego pobytu (art. 569 § 1 KPC). Jeżeli trwa już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenie na proste przyjęcie lub odrzucenie spadku wydaje w jego toku sąd spadku, a wniosek złożony do sądu opiekuńczego przekazuje się temu sądowi (art. 640¹ KPC).
Do wniosku należy załączyć przede wszystkim odpis aktu urodzenia dziecka, akt zgonu spadkodawcy oraz potwierdzenie uiszczenia opłaty w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu wniosku należy dokładnie opisać, z jakiego powodu chcemy rozporządzić majątkiem dziecka. Sąd może odmówić udzielenia zezwolenia, jeśli uzna, że czynność którą chcemy wykonać, jest dla małoletniego niekorzystna. Jednak w zdecydowanej większości przypadków, jeśli chodzi o odrzucenie spadku po zmarłym, który pozostawił po sobie długi, sądy udzielają zezwolenia. Po uzyskaniu prawomocnego odpisu takiego postanowienia, należy zgłosić się do notariusza, celem odrzucenia spadku w imieniu małoletniego lub złożyć do sądu wniosek o przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Samo zezwolenie nie zastępuje oświadczenia o odrzuceniu spadku.
Wyjątek: odrzucenie w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu
Od zasady zezwolenia przepisy przewidują wyjątek zapisany w art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to odrzucenie spadku w imieniu dziecka nie wymaga zezwolenia sądu, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: czynności dokonuje rodzic, któremu w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska, za zgodą drugiego z rodziców, któremu również przysługuje w tym zakresie władza rodzicielska, albo rodzice działają wspólnie, a spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka. W braku porozumienia rodziców pozostaje droga z § 3, czyli zezwolenie sądu.
Rodzic składający w tym trybie oświadczenie w imieniu dziecka oświadcza przed sądem albo notariuszem o przysługiwaniu mu władzy rodzicielskiej i jej zakresie, o zgodzie drugiego rodzica (chyba że działają wspólnie), o uprzednim odrzuceniu spadku przez któregokolwiek z rodziców oraz o odrzuceniu spadku przez innych zstępnych. Oświadczenia te składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia (art. 641 § 3¹ i § 3² KPC). Jedno oświadczenie może dotyczyć więcej niż jednego dziecka.
Jeżeli konfiguracja rodzinna odbiega od opisanej w przepisie, na przykład władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców albo dziecko nie ma innych zstępnych rodziców w kręgu odrzucających, bezpieczną drogą pozostaje wniosek o zezwolenie sądu.
Warto też zaznaczyć, że zgodnie brzmieniem art. 927 § 2 k.c., dziecko, które jest poczęte w chwili otwarcia spadku, również może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe. Zatem pamiętajmy, aby odrzucić spadek także w imieniu dzieci, które przyjdą na świat już po śmierci spadkodawcy, jeśli za jego życia były już poczęte. Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy.
Termin
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w terminie 6 miesięcy. Termin powinien być liczony od momentu, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego). Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹ KC).
Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie (art. 1015 § 1² KC). W przypadku braku złożenia oświadczenia w wyznaczonym terminie, dziecko przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Wówczas małoletni będzie odpowiadał za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 KC).
Nie warto więc zwlekać z odrzuceniem spadku w imieniu małoletnich, aby uniknąć niepotrzebnych komplikacji, w szczególności związanych z obliczaniem terminu do złożenia oświadczenia. Koniec terminu i właściwą ścieżkę (z zezwoleniem albo bez) możesz wstępnie sprawdzić w naszym bezpłatnym narzędziu: asystent odrzucenia spadku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy odrzucenie spadku przez rodzica oznacza automatycznie odrzucenie go przez dziecko?
Nie, samo odrzucenie spadku przez rodzica nie wyłącza dziecka z dziedziczenia. Konieczne jest złożenie osobnego oświadczenia w imieniu małoletniego. Zasadą jest wcześniejsze zezwolenie sądu, ale gdy spełnione są warunki z art. 101 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dziecko dziedziczy wskutek uprzedniego odrzucenia przez rodzica, rodzice działają wspólnie albo za zgodą drugiego, a spadek odrzucają też inni zstępni), zezwolenie nie jest wymagane.
Kiedy można odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu?
Gdy dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, odrzucenia dokonuje rodzic z władzą rodzicielską w tym zakresie wspólnie z drugim rodzicem albo za jego zgodą, a spadek odrzucają także inni zstępni rodziców tego dziecka (art. 101 § 4 KRO). Rodzic składa wtedy przed sądem albo notariuszem oświadczenia wymienione w art. 641 § 3¹ KPC pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku przez małoletniego?
Do wniosku należy załączyć odpis aktu urodzenia dziecka, akt zgonu spadkodawcy oraz potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej. W uzasadnieniu warto dokładnie opisać przyczyny, dla których rozporządzamy majątkiem dziecka.
W jakim terminie należy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka?
Oświadczenie należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od momentu, gdy spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie. Do zachowania terminu wystarcza też złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia.
Co się stanie, jeśli nie złożymy oświadczenia o odrzuceniu spadku w wyznaczonym terminie?
Brak oświadczenia skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że małoletni odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 KC).
Czy spadek można odrzucić w imieniu dziecka, które urodzi się po śmierci spadkodawcy?
Tak, dziecko już poczęte w chwili otwarcia spadku może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe (art. 927 § 2 KC). W takiej sytuacji trzeba pamiętać o złożeniu oświadczenia także w jego imieniu, w zależności od konfiguracji rodzinnej z zezwoleniem sądu albo w trybie wyjątku z art. 101 § 4 KRO.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Praktyka obejmuje prawo gospodarcze i cywilne, z szczególnym naciskiem na prowadzenie sporów sądowych. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz gospodarczego, w tym z zakresu sporów korporacyjnych. Prowadził obsługę windykacji B2B dla podmiotów z branży automotive oraz e-commerce. Swoje doświadczenie powiększał pracując w renomowanych warszawskich kancelariach.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
