Czym jest postępowanie egzekucyjne?

Postępowanie egzekucyjne uregulowane jest, jako odmienny rodzaj postępowania, zarówno w kodeksie postępowania cywilnego jak i w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W obu powyższych przypadkach za nazwą “postępowanie egzekucyjne” stoi pewny ciąg czynności procesowych, które mają na celu umożlwienie organom egzekucyjnym przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nim obowiązków, nawet prawomocny wyrok sądu nie wystarczy bowiem aby wymusić od dłużnika spełnienia świadczenia, jeżeli ten nie podejmie się tej czynności dobrowolnie.

Postępowanie egzekucyjne w administracji

Egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki wymienione w art. 2 §1 ustawy o postępowaniu egzekucjnym w administracji, dotyczy więc ona co do zasady obowiązków o charakterze publicznoprawnym m.in. podatków, grzywn i kar pieniężnych oraz należności z tytułu przychodów z prywatyzacji. Wskazane obowiązki powinny być co do zasady stwierdzone odpowiednim aktem. Gdy podstawę obowiązku stanowi decyzja lub postanowienie, postępowanie egzekucyjne następuje po postępowaniu administracyjnym, w którym akt ten został wydany. Jednakże niewykluczona jest również sytaucja w której postępowanie egzekucyjne nie jest poprzedzone innym postępowaniem, gdyż obowiązek do którego realizacji dąży organ egzekucyjny wynika wprost z przepisów prawa, a więc nie jest potrzebna jego konkretyzacja w drodze decyzji.

Na postępowanie egzekucyjne składają się 3 stadia, które nie muszą jednak wystąpić w każdym przypadku**:**

• Stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji

**, ** może przebiegać w jednej lub w dwóch fazach, w zależności od tego czy wierzyciel jest osobonym podmiotem, czy tę funkcję pełni organ egzekucyjny.

W pierwszej fazie wierzyciel podejmuje określone działania, które mają doprowadzić do wszczęcia i przeprowadzenia egzekucji przeciwko zobowiązanemu, w tym wystosowuje upomnienie do zobowiązanego, a w razie braku jego skuteczności sporządza tytuł wykonawczy i wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej, który następnie wysyła do organu egzekucyjnego.

Druga faza polega na ocenie dopuszczalności egzekucji przez organ egzekucyjny i  opatrzeniu tytułu wykonawczego klauzulą o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej.

Natomiast gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem samodzielnie ocenia dopuszczalność egzekucji,  sporządza tytuł wykonawczy i nadaje mu klauzulę  o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej.

• Stadium stosowania egzekucji, polega na podjęciu przez organ egzekucyjny środków przymusu polegających na wybraniu i zrealizowaniu środka lub środków egzekucyjnych.
• Stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji, zakończenie egzekucji nie zawsze jest tożsame z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Po przeprowadzeniu egzekucji mogą być dalej dokonywane pewne czynności np. dokonuje się podziału sumy pozyskanej z egzekucji.

Postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych

Do spraw egzekucyjnych w rozumieniu k.p.c. należą wszystkie sprawy do których na gruncie art. 1 k.p.c. ten kodeks się stosuje. Należy więc przyjąć za zasadne dochodzenie na gruncie postępowania egzekucyjnego unormowanego w k.p.c. należności ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego, prawa pracy czy ubezpieczeń społecznych.  Postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych w znacznej większości przypadków jest następstwem postępowania cywilnego rozpoznawczego, w którym to wydany zostaje wyrok lub zapada ugoda  zobowiązująca do spełnienia świadczenia przez dłużnika. Należy przy tym pamiętać, że postępowanie egzekucyjne nie jest traktowane jako sankcja w rozumieniu prawa karnego, gdyż celem postępowania egzekucyjnego jest tylko doprowadzenie do wykonania obowiązków, nie zaś wyrządzenie zobowiązanemu dolegliwości. Dłużnik poprzez dobrowolne spełnienie zasądzonego świadczenia zawsze może uniknąć postępowania egzekucyjnego.

W ramach postępowania egzekucyjnego można wyróżnić 3 stadia,:

1. **Postępowanie klauzulowe, ** dotyczy nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, która co do zasady nadawana jest przez sąd na wniosek wierzyciela. Warto przy tym zwrócić uwagę, że samo wystąpienie z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie jest jeszcze czynnością, która przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia.
2. Właściwe postępowanie egzekucyjne, jest to stadium, w którym dochodzi do zastosowania środków przymusu celem wydobycia świadczenia
3. **Postępowanie podziałowe, ** w tym stadium odbywa się podział sumy uzyskanej z egzekucji, co odgrywa szczególną rolę w sytuacji gdy dłużnik ma więcej niż jednego wierzyciela

Czym jest organ egzekucyjny?

Organy egzekucyjne są to organy, które prowadzą egzekucję, są więc podmiotami uprawnionymi do stosowania środków przymusu wobec zobowiązanego uchylającego się od spenienia obowiązku.

Organy egzekucyjne w administarcji są wymienione w art. 19 i art 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zasadniczo, w zakresie obowiązków pieniężnych, organem tym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, natomiast w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym takim organem egzekucyjnym jest zazwyczaj wojewoda.

Sprawa kształtuje się odmiennie w przypadku postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych, gdzie organami egzekucyjnymi na gruncie art. 758 k.p.c. są sądy rejonowe i komornicy sądowi.

Rodzaje środków egzekucyjnych

Rodzaje środków egzekucyjnych można podzielić na środki egzekucji z należności pieniężnych i należności niepieniężnych.

Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym, w przeciwieństwie do egzekucji świadczeń pieniężnych, nie ma na celu uzyskania od dłużnika określonej kwoty pieniężnej. Środki egzekucji z należności niepieniężnych stosuje się w celu doprowadzenia dłużnika do zrealizowania pożądanego zachowania lub wydobycia określonej rzeczy. Do tej grupy  środków egzekucyjnych zaliczamy np. grzywnę w celu przymuszenia, odebranie nieruchomości, egzekucję z oświadczeń woli i wykonanie zastępcze, w przypadku gdy wykonanie obowiązku można zlecić innej osobie za zobowiązanego i na jego koszt.

Do kategorii środków egzekucyjnych z należności pieniężnych należy zaliczyć m.in. takie środki egzekucyjne jak egzekucja z pieniędzy, czyli najprostszy i najczęściej stosowany środek oraz egzekucja z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z nieruchomości albo z udziału w spółce z o.o.

Czym różni się postępowanie egzekucyjne od egzekucji?

Postępowanie egzekucyjne służy urzeczywistnieniu norm prawa materialnego i  jest sposobem prowadzenia egzekucji. Jest to pojęcie szersze od samej egzekucji, która oznacza tylko pewnien etap postępowania egzekucyjnego polegający na stosowaniu środków przymusu, mających na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonia ciążących na nim obowiązków pieniężnych lub niepieniężnych. Możliwa jest więc sytuacja, w której wszczęte wcześniej postępowanie egzekucyjne zostało zakończone na skutek umorzenia postępowania, a do egzekucji w ogóle nie doszło, jak i sytuacja w której po zakończeniu egzekucji w dalszym ciągu toczy się postępowanie egzekucyjne, ponieważ pomimo wyegzekwowania już wymaganego prawem obowiązku nie doszło jeszcze do podziału sum, które zostały uzyskane w drodze egzekucji.

Podsumowując postępowanie egzekucyjne służy ochronie praw wierzyciela do otrzymania należnego mu świadczenia, w przypadku gdy zobowiązany uchyla się od wykonania nałożonego na niego obowiązku. Unormowania dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji i w sprawach cywilnych opierają się na tych samych filarach, a różnice wynikają głównie z odrębnych podmiotów, typowych dla obu gałęzi prawa i zakresu spraw przynależnych do gałęzi prawa administracyjnego i cywilnego.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się postępowanie egzekucyjne od egzekucji?

Postępowanie egzekucyjne to szersze pojęcie obejmujące całą procedurę zmierzającą do wymuszenia obowiązku, natomiast egzekucja to etap, w którym organ stosuje środki przymusu. Postępowanie może zakończyć się bez przystąpienia do egzekucji.

Jakie są stadia postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych?

Postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych składa się z trzech stadiów: postępowania klauzulowego (nadanie klauzuli wykonalności), właściwego postępowania egzekucyjnego (zastosowanie środków przymusu) oraz postępowania podziałowego (podział sumy uzyskanej z egzekucji).

Kto jest organem egzekucyjnym w postępowaniu administracyjnym?

W egzekucji administracyjnej organami są zazwyczaj naczelnik urzędu skarbowego w zakresie obowiązków pieniężnych oraz wojewoda w zakresie egzekucji obowiązków niepieniężnych.

Jakie są główne rodzaje środków egzekucyjnych?

Do środków egzekucji należności pieniężnych należą m.in. egzekucja z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z nieruchomości lub z udziału w spółce z o.o., a do środków egzekucji obowiązków niepieniężnych m.in. grzywna w celu przymuszenia, odebranie nieruchomości i wykonanie zastępcze.

Czy dłużnik może uniknąć postępowania egzekucyjnego?

Tak, dłużnik może uniknąć postępowania egzekucyjnego poprzez dobrowolne spełnienie zasądzonego świadczenia przed wszczęciem egzekucji.