Działania o charakterze przestępczym w głównej mierze kojarzą się z Kodeksem karnym i sankcjami obowiązującymi za popełnienie przestępstw pokroju kradzieży, oszustwa czy zabójstwa. Często w tym przekonaniu umyka tematyka przestępstw karnoskarbowych, a jednak stanowi ona znaczącą część szerokorozumianego prawa karnego i została wyposażona w osobną regulację w postaci Kodeksu karnego skarbowego. W odniesieniu do przestępczości karnoskarbowej mówi się o czynach, które naruszają treść zakazów i nakazów prawa finansowego, w tym w szczególności prawa podatkowego, celnego, dewizowego oraz w zakresie gier hazardowych. Podobnie jak medialnie spopularyzowane prawo karne materialne, w ramach regulacji karnoskarbowych wskazuje się podział czynów zabronionych wyróżniając w tym zakresie przestępstwa i wykroczenia.
Czym jest czyn zabroniony na tle Kodeksu karnego skarbowego?
W pierwszej kolejności należy odnieść się do samego pojęcia czynu zabronionego oraz znamion, które decydują o uznaniu działania danego podmiotu jako bezprawnych na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. W art. 53 k.k.s. wskazane zostały poszczególne definicje pojęć użytych w treści ustawy, w tym odpowiednio scharakteryzowane zostało rozumienie pojęcia czynu zabronionego, przestępstwa oraz wykroczenia skarbowego. Aby w pełnym wymiarze zrozumieć kryteria podziału na wykroczenia i przestępstwa, należy w pierwszej kolejności przyswoić definicję samego czynu zabronionego. Zgodnie z art. 53 § 1 k.k.s. czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w poszczególnych przepisach Kodeksu, z tym że nie jest wymagalnym, aby stanowił on jednocześnie przestępstwo lub wykroczenie.
Przestępstwo skarbowe a wykroczenie skarbowe
W ślad za czynem zabronionym art. 53 § 2 k.k.s. odwołuje się do ustawowej definicji przestępstwa skarbowego. Zgodnie z przytoczonym przepisem przestępstwem skarbowym jest czyn zabroniony na gruncie Kodeksu karnego skarbowego pod groźbą kary grzywny wyliczanej w stawkach dziennych, kary ograniczenia wolności lub kary pozbawienia wolności. Z kolei wykroczenie skarbowe będące przedmiotem art. 53 § 3 k.k.s. jest również czynem zabronionym, podobnie jak przestępstwo, z tą jednak różnicą, że przewidziany wymiar kary dla wykroczenia obliczany jest nie przy pomocy stawek, ale kwotowo. Wskazane jest również w treści przepisu pewne uwarunkowanie, zgodnie z którym z wykroczeniem mamy do czynienia, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia. Zatem jako główną cechę oddzielającą przestępstwa od wykroczeń ustawodawca wskazał wymiar pieniężny kary, niemniej jednak w kontekście sankcji za wykroczenia istnieje pewna zmienna w postaci „minimalnego wynagrodzenia” wskazanego w treści regulacji.
Minimalne wynagrodzenie jako kryterium zmienne
Podobnie jak w przypadku czynu zabronionego, przestępstwa oraz wykroczenia skarbowego, Kodeks karny skarbowy zawiera w słowniczku art. 53 objaśnienie tego pojęcia, a w zasadzie odesłanie do odpowiedniej ustawy. Choć w Kodeksie karnym skarbowym ma ono różnorodne znaczenie prawne, na gruncie art. 53 § 3 k.k.s. stanowi ustawowe kryterium rozdziału na przestępstwa i wykroczenia polegające na uszczupleniu należności publicznoprawnej lub takich, których istotą są dobra lub prawa o określonej wartości. Zgodnie zaś z art. 53 § 4 k.k.s. minimalnym wynagrodzeniem jest wynagrodzenie za pracę ustalone zgodnie z przepisami i na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu z dnia 10 października 2002 roku. Co istotne, w związku z omawianą regulacją konieczne jest również odniesienie minimalnego wynagrodzenia do kryterium czasowego, tj. w kontekście do wymierzanego wymiaru kary należy jako miarę wybrać kwotę minimalnego wynagrodzenia zgodnie z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu na czas popełnienia czynu zabronionego. Wynika to z częstotliwości zmian w zakresie kwoty minimalnego wynagrodzenia, przez co ustalenie relatywnie stałego wymiaru sankcji zarówno za dopuszczenie się wykroczenia, jak i przestępstwa nie byłoby wymierne do faktycznej wartości wyrządzonej szkody na dzień popełnienia czynu zabronionego.
Do jakiej kwoty wykroczenie, a gdzie granica przestępstwa?
Zgodnie z regulacją art. 53 § 3 k.k.s., który to odnosi się do wykroczenia skarbowego, jeżeli kwota uszczuplonej należności publicznoprawnej, jak chociażby niezapłacony podatek, nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia to czyn taki będzie wykroczeniem skarbowym. Wobec wzrostu wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę od stycznia 2024 r. oraz od lipca 2024 r., zmianie ulegnie również wartość stanowiąca o kwalifikacji czynu jako wykroczenie lub przestępstwo skarbowe. Od stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. będzie to kwota 21.210,00 złotych (5 x 4.242,00 złotych), a od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. kwota 21.500,00 złotych (5 x 4.300,00 złotych). Zatem należy dojść do wniosku, że kwota powyżej tego progu będzie skutkować odpowiedzialnością za przestępstwo skarbowe. Oczywiście dualistyczny podział na przestępstwa i wykroczenia niezmiennie pozostaje zależny od aktualnych kwot minimalnego wynagrodzenia, a także jest bezpośrednio powiązany ze znamionami przestępstw i wykroczeń w rozumieniu Kodeksu karnego skarbowego, niemniej jednak zgodnie z obowiązującym stanem prawnym granice pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia pozostaje murem oddzielającym te dwa rodzaje czynów zabronionych na tle regulacji karnoskarbowej.
Progi w 2025 i 2026 roku
Wraz z kolejnymi rozporządzeniami Rady Ministrów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę granica z art. 53 § 3 k.k.s. przesuwa się co roku. Od 1 stycznia 2025 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł (Dz.U. 2024 poz. 1362), więc ustawowy próg dla czynów popełnionych w 2025 r. to 23 330 zł. Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł (Dz.U. 2025 poz. 1242), a próg dla czynów z 2026 r. to 24 030 zł. Od tych samych kwot zależą też granice małej wartości (dwustukrotność minimalnego wynagrodzenia), dużej wartości (powyżej pięćsetkrotności) i wielkiej wartości (powyżej tysiąckrotności) z art. 53 § 14-16 k.k.s. oraz ustawowe widełki grzywien.
Ustawowy próg, progi wartości i widełki grzywien dla konkretnej daty czynu i kwoty policzysz w naszym bezpłatnym kalkulatorze progów karnoskarbowych.
Do jakiej kwoty wykroczenie poza prawem skarbowym: granica 800 zł
Pytanie „do jakiej kwoty czyn jest wykroczeniem” pada często także poza kontekstem podatkowym i wtedy odpowiedź jest inna, bo daje ją Kodeks wykroczeń, a nie Kodeks karny skarbowy. Przy tak zwanych czynach przepołowionych o kwalifikacji rozstrzyga sztywna, kwotowa granica ustawowa. Dla kradzieży i przywłaszczenia wyznacza ją art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń:
Art. 119. § 1. Kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą, jeżeli jej wartość nie przekracza 800 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.
Taka sama granica 800 zł obowiązuje przy umyślnym niszczeniu, uszkadzaniu lub czynieniu rzeczy niezdatną do użytku (art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń). Przekroczenie tej granicy wyłącza kwalifikację czynu jako wykroczenia na podstawie art. 119 § 1 albo art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń. Nie przesądza to samo w sobie odpowiedzialności za przestępstwo, bo kwalifikacja wymaga oceny wszystkich znamion czynu.
Różnica konstrukcyjna między oboma reżimami jest istotna: granica z Kodeksu wykroczeń jest stała i wyrażona kwotą w ustawie, natomiast granica karnoskarbowa z art. 53 § 3 k.k.s. jest ruchoma, bo co roku przesuwa ją zmiana minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest różnica między przestępstwem a wykroczeniem skarbowym?
Główną różnicą jest wymiar kary, która w przypadku przestępstwa naliczana jest w stawkach dziennych, a przy wykroczeniu w kwotach. Dodatkowo wykroczenie skarbowe dotyczy sytuacji, gdy kwota uszczuplonej należności publicznej nie przekracza pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia.
Od jakiej kwoty czyn staje się przestępstwem skarbowym?
Czyn kwalifikuje się jako przestępstwo skarbowe, gdy kwota uszczuplonej należności publicznej przekracza pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu popełnienia czynu. Przekroczenie tego progu oznacza odpowiedzialność za przestępstwo, a nie wykroczenie.
Jakie są aktualne progi kwotowe dla wykroczeń skarbowych?
W 2026 roku ustawowy próg wynosi 24 030 złotych (pięciokrotność minimalnego wynagrodzenia 4806 złotych), a w 2025 roku wynosił 23 330 złotych (pięciokrotność kwoty 4666 złotych). Dla czynów z 2024 roku próg zależał od półrocza: od stycznia do czerwca była to kwota 21 210 złotych, a od lipca do grudnia 21 500 złotych. Zawsze decyduje minimalne wynagrodzenie obowiązujące w czasie popełnienia czynu.
Czy kwota minimalnego wynagrodzenia ma wpływ na klasyfikację czynu?
Tak, minimalne wynagrodzenie jest kluczowym kryterium rozróżniającym wykroczenie od przestępstwa skarbowego. Ustala się je na podstawie stawki obowiązującej w momencie popełnienia czynu, co zapewnia adekwatność sankcji do rzeczywistej wartości wyrządzonej szkody.
Do jakiej kwoty kradzież jest wykroczeniem, a nie przestępstwem?
Kradzież i przywłaszczenie cudzej rzeczy ruchomej są wykroczeniem, jeżeli wartość rzeczy nie przekracza 800 złotych (art. 119 § 1 Kodeksu wykroczeń). Ta sama granica 800 złotych dotyczy umyślnego zniszczenia lub uszkodzenia cudzej rzeczy (art. 124 § 1 Kodeksu wykroczeń). Powyżej tej kwoty czyn nie może już być kwalifikowany z tych przepisów, a ocena odpowiedzialności za przestępstwo wymaga zbadania wszystkich znamion. To granica inna niż ruchomy próg karnoskarbowy liczony od minimalnego wynagrodzenia.
Masz pytanie podatkowe albo spór z urzędem?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Adwokat, doradca podatkowy i doradca restrukturyzacyjny. Prowadzi sprawy na styku prawa karnego i gospodarczego, łącząc obronę w postępowaniach karnych i karnoskarbowych z reprezentacją w sporach korporacyjnych, doradztwem podatkowym oraz restrukturyzacją i upadłością przedsiębiorstw. Takie połączenie kompetencji pozwala mu prowadzić sprawy złożone, w których odpowiedzialność karna, spór właścicielski i ryzyko podatkowe splatają się ze sobą.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
