Stacje ładowania pojazdów elektrycznych, obowiązki prawne operatora

Rosnąca liczba pojazdów elektrycznych na polskich drogach sprawia, że coraz więcej przedsiębiorców rozważa inwestycję w ogólnodostępne stacje ładowania. Zanim jednak stacja zacznie działać, jej operator musi spełnić szereg wymogów wynikających z ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych z 11 stycznia 2018 r. (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1289) oraz unijnego rozporządzenia AFIR (UE 2023/1804), stosowanego bezpośrednio od 13 kwietnia 2024 r.

Kim jest operator i co go odróżnia od dostawcy usługi ładowania?

Ustawa definiuje operatora jako podmiot odpowiedzialny za budowę, zarządzanie, bezpieczeństwo funkcjonowania, eksploatację, konserwację i remonty stacji. Odrębną rolę pełni dostawca usługi ładowania, podmiot sprzedający energię kierowcy, obsługujący autoryzację sesji, naliczanie płatności i reklamacje. Obie funkcje może pełnić ten sam podmiot. Jeśli jednak są to różne podmioty, dostawca korzysta ze stacji na podstawie umowy zawartej z operatorem. Co istotne, dostawca nie może uzależniać świadczenia usługi od zawarcia przez użytkownika umowy pisemnej lub elektronicznej.

Obowiązki techniczne i badania UDT

Stacja musi spełniać wymagania techniczne z art. 13 ustawy oraz Rozporządzenia Ministra Energii z 26 czerwca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1316), obejmujące m.in. wyłącznik główny, wyłącznik różnicowoprądowy, zabezpieczenie nadmiarowoprądowe, tabliczki znamionowe i cykliczne pomiary elektryczne.

Przed uruchomieniem stacji operator musi zapewnić badanie techniczne przez Urząd Dozoru Technicznego. Badanie powtarza się po każdej naprawie lub modernizacji, w tym po zwiększeniu liczby punktów ładowania lub zmianie ich lokalizacji, z wyłączeniem wymiany części o tych samych parametrach. Prezes UDT może wydać decyzję o wstrzymaniu eksploatacji, jeśli stacja nie spełnia wymogów. Opcjonalnie można przed budową wystąpić o opinię Prezesa UDT co do zgodności dokumentacji technicznej z wymaganiami, nie jest to obowiązek, ale ogranicza ryzyko problemów przy badaniu końcowym.

Operator wyposaża każdy punkt ładowania w system pomiarowy przekazujący dane o zużyciu energii do systemu zarządzania stacją w czasie zbliżonym do rzeczywistego, a stację, w oprogramowanie do obsługi ładowania i raportowania do EIPA. Energia elektryczna dostarczana do stacji może być wykorzystywana wyłącznie do ładowania, wymiany akumulatorów lub funkcjonowania samej stacji.

Obowiązki organizacyjne, informacyjne i ewidencja EIPA

Operator musi zapewnić, by w stacji prowadził działalność co najmniej jeden dostawca usługi ładowania oraz udostępniać stację wszystkim zainteresowanym dostawcom na podstawie umów zawartych na zasadach rynkowych (obowiązek obowiązuje od 1 stycznia 2023 r.). Musi również zawrzeć umowę o dystrybucję energii elektrycznej oraz umowę sprzedaży energii, na potrzeby zarówno funkcjonowania stacji, jak i ładowania realizowanego przez dostawców. Operator rozlicza straty energii, przekazuje dostawcy dane rozliczeniowe i udostępnia użytkownikom informacje o zasadach korzystania ze stacji wraz z instrukcją obsługi.

Przed rozpoczęciem działalności operator musi uzyskać numer EIPA nadawany przez Prezesa UDT (art. 41b ustawy), za jego utrzymanie pobierana jest miesięczna opłata do 25 zł pomnożona przez liczbę stacji. Zgłoszenia do Ewidencji Infrastruktury Paliw Alternatywnych dokonuje się najpóźniej w dniu złożenia wniosku o badanie UDT poprzedzające uruchomienie stacji. Operator na bieżąco raportuje do EIPA dostępność punktów ładowania (natychmiast po każdej zmianie) i aktualne ceny (w ciągu godziny od ich zmiany). Za brak rejestracji grozi kara 2000 zł nakładana przez Prezesa UDT.

Co zmienia AFIR?

Rozporządzenie AFIR nakłada na operatorów cztery kategorie nowych obowiązków. Po pierwsze, każda ogólnodostępna stacja, nie zależnie od daty uruchomienia, musi umożliwiać ładowanie ad hoc, czyli bez rejestracji i bez konieczności zawierania umowy. Dla stacji uruchomionych od 13 kwietnia 2024 r. wymagany jest terminal kart płatniczych lub urządzenie bezdotykowe; dla stacji poniżej 50 kW wystarczy płatność przez internet, np. kod QR. Stacje o mocy co najmniej 50 kW przy sieci TEN-T i na chronionych parkingach, uruchomione przed 13 kwietnia 2024 r., muszą zostać dostosowane do 1 stycznia 2027 r.

Po drugie, operator musi respektować prawo użytkownika do rezygnacji z automatycznego uwierzytelniania (Plug & Charge) i umożliwić ładowanie ad hoc zamiast niego. Po trzecie, cena ładowania ad hoc wyrażona w zł/kWh musi być wyświetlona przed rozpoczęciem sesji, a wszelkie dodatkowe opłaty, jasno wskazane. Po czwarte, nowe stacje uruchomione po 13 kwietnia 2024 r. muszą obsługiwać inteligentne ładowanie (smart charging), umożliwiające komunikację w zakresie zarządzania popytem na energię.

Odpowiedzialność i sankcje

Operator ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą na zasadzie ryzyka (art. 5 ustawy w zw. z art. 435 k.c.) za szkody wynikłe z niespełnienia wymogów technicznych lub naruszenia obowiązków bezpiecznej eksploatacji i informowania użytkowników. Uwolnienie się od tej odpowiedzialności wymaga wykazania siły wyższej, wyłącznej winy poszkodowanego lub wyłącznej winy osoby trzeciej.

Kluczowe kary administracyjne przewidziane w art. 45 ustawy: od 5000 do 150 000 zł za naruszenie zasad dostępu dostawców (wymierza Prezes URE); 20 000 zł za brak badania UDT dla stacji ładowania lub 50 000 zł w przypadku stacji gazu/wodoru; 100 000 zł za eksploatację stacji pomimo decyzji o wstrzymaniu; 2000 zł za brak rejestracji w EIPA. Żadna kara nie może przekroczyć 15% przychodu przedsiębiorcy z poprzedniego roku podatkowego.

Podsumowanie

Prowadzenie ogólnodostępnej stacji ładowania wymaga spełnienia obowiązków na wielu płaszczyznach: uzyskania numeru EIPA, pozytywnego badania UDT przed uruchomieniem i po każdej modernizacji, zawarcia umów energetycznych, zapewnienia dostępu dostawcom na zasadach rynkowych, bieżącego raportowania do EIPA oraz, od 2024 r., wdrożenia wymogów AFIR dotyczących płatności ad hoc, transparentności cenowej, prawa do rezygnacji z automatycznego uwierzytelniania i obsługi smart charging. Wobec dynamicznie zmieniającego się otoczenia regulacyjnego bieżące monitorowanie przepisów jest niezbędnym elementem prowadzenia tej działalności.