Kilka firm chce wspólnie produkować i rozliczać energię. Pierwszym krokiem powinno być zestawienie uczestników, punktów poboru i źródeł wytwórczych. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy spółdzielnia energetyczna pasuje do projektu, jakie warunki trzeba jeszcze spełnić i czy uczestnicy akceptują wspólne zasady zarządzania. Samo sąsiedztwo zakładów ani posiadanie instalacji fotowoltaicznej nie wystarcza.
Poniżej omawiamy przede wszystkim projekt dotyczący energii elektrycznej. Dla ciepła, biogazu i biometanu trzeba zastosować właściwe dla tych nośników wymagania. Analiza obejmuje przepisy oraz wskazane źródła urzędowe odczytane 08.09.2026 r.
Najpierw ustalcie, co chcecie robić wspólnie
Spółdzielnia energetyczna jest spółdzielnią w rozumieniu Prawa spółdzielczego albo spółdzielnią rolników. Jej działalność energetyczna obejmuje wytwarzanie wskazanych w ustawie nośników z OZE, obrót nimi lub magazynowanie na rzecz spółdzielni i jej członków. Ustawowa definicja wynika z art. 2 pkt 33a ustawy o OZE. To trwała organizacja z członkostwem, statutem i organami.
Klaster energii jest natomiast porozumieniem o współpracy, opisanym odrębnie w art. 2 pkt 15a i art. 38aa i następnych ustawy o OZE. Wspólne zawarcie umowy zakupu energii również nie tworzy samo przez się spółdzielni. Uzgodnienie ceny w PPA nie zastępuje jej założenia, wpisu do właściwego wykazu i spełnienia warunków rozliczeń.
Nasza rekomendacja: zacznijcie od wyboru celu. Jeżeli chcecie wspólnie finansować instalację, potrzebujecie zasad własności i finansowania. Jeżeli chcecie kupować energię, potrzebujecie modelu dostaw. Jeżeli chcecie korzystać z rozliczenia spółdzielczego, trzeba dodatkowo zweryfikować wszystkie warunki tego modelu. Te cele mogą się łączyć, ale nie są tożsame.
Czy wystarczą trzy firmy?
Najpierw sprawdźcie formę prawną każdej z nich. Art. 6 § 2 Prawa spółdzielczego wymaga co najmniej dziesięciu założycieli będących osobami fizycznymi albo trzech będących osobami prawnymi. Prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej nie zmienia osoby fizycznej w osobę prawną. Hasło „wystarczą trzy firmy” może więc prowadzić do błędnej decyzji.
Trzech założycieli będących osobami prawnymi to nadal dopiero początek kwalifikacji. Zgodnie z art. 15 § 5 spółdzielnia, której statut dopuszcza wyłącznie osoby prawne, musi liczyć co najmniej trzech członków. Przy składzie mieszanym, podmiotach bez osobowości prawnej lub szczególnym typie spółdzielni potrzebna jest odrębna ocena. Nie zakładajcie automatycznie, że każdy przedsiębiorca może uczestniczyć na identycznych zasadach.
Spiszcie też role: kto jest odbiorcą, kto wytwórcą, kto finansuje inwestycję i kto posiada instalację. Art. 38f ust. 1 ustawy o OZE wiąże zaopatrzenie członków z instalacjami stanowiącymi własność spółdzielni lub jej członków. Sam dostęp do cudzego źródła nie odpowiada temu warunkowi.
Lokalizacja: jeden OSD, gminy i warunek dotyczący miast
Dla energii elektrycznej art. 38c ust. 1–2 wymaga działania na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego i powiązania punktów poboru z jego siecią o napięciu niższym niż 110 kV. Sprawdźcie konkretnego operatora każdego punktu, a nie wyłącznie markę sprzedawcy na fakturze.
Przy rodzaju gmin trzeba odróżnić uchwalone brzmienie od możliwości jego stosowania. Nowelizacja z 09.10.2025 r., Dz.U. poz. 1535, przewidziała obszar do trzech bezpośrednio sąsiadujących gmin oraz podział wykazów: KOWR dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, Prezes URE dla miejskich. Jednak jej art. 28 uzależnia stosowanie tych zmian od pozytywnego rozstrzygnięcia Komisji Europejskiej w sprawie pomocy publicznej albo uznania, że nie powstaje nowa pomoc.
W odpowiedzi z 31.07.2026 r. na interpelację nr 18402 Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło trwanie prenotyfikacji i zawieszenie stosowania przepisów o wykazie URE. Nie potwierdziliśmy późniejszego rozstrzygnięcia. Projekt miejski wymaga zatem sprawdzenia spełnienia tego warunku przed przyjęciem, że można uruchomić preferencyjne rozliczenia. Ministerstwo wskazało też potrzebę doprecyzowania właściwości organu dla obszaru łączącego gminy miejskie z wiejskimi lub miejsko-wiejskimi. Nie wybierajcie organu wyłącznie według adresu siedziby. Odpowiedź MKiŚ.
Produkcja: co oznaczają 70% i 40%?
Art. 38e ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o OZE przewiduje dla energii elektrycznej łączną moc zainstalowaną do 10 MW oraz zdolność instalacji do pokrycia w ciągu roku co najmniej 70% potrzeb własnych spółdzielni i członków. To warunek dotyczący rocznej produkcji względem potrzeb, a nie zapewnienie samowystarczalności w każdej godzinie.
Próg 40% wynika z wyjątku w art. 41 nowelizacji z 17.08.2023 r., Dz.U. poz. 1762. Dotyczy spółdzielni spełniających opisane tam przesłanki, które złożyły wniosek o wpis do 31.12.2025 r. Nie jest ogólnym progiem dla nowych wniosków składanych we wrześniu 2026 r. Przy istniejącym projekcie trzeba sprawdzić datę i dokumentację jego wniosku, zanim zastosuje się wyjątek.
Dla innych nośników art. 38e określa odrębne limity: 30 MW mocy osiągalnej cieplnej, 40 mln m³ rocznej wydajności biogazu lub biogazu rolniczego oraz 20 mln m³ biometanu. Nie przenoście limitu 10 MW na całą działalność energetyczną bez rozróżnienia jej przedmiotu.
Rozliczenie energii i podział kosztów to dwie decyzje
Art. 38c ust. 3 przewiduje ilościowe rozliczenie energii oddanej do sieci wobec pobranej na potrzeby własne w stosunku 1:0,6. Ustawa opiera rozliczenie na pomiarach i sumarycznym bilansowaniu. Niewykorzystana energia przechodzi na kolejne okresy w granicach przewidzianych w ust. 8, nie dłużej niż na kolejne 12 miesięcy od przyjętej ustawowo daty wprowadzenia.
Nie oznacza to, że każdy członek otrzyma taki sam rachunek albo że energia będzie bezpłatna. Przy ocenie projektu rekomendujemy porównanie godzinowych profili produkcji i zużycia, kosztów inwestycji, utrzymania, zakupu brakującej energii i administracji. Ustawowe zasady rozliczenia nie zastępują kalkulacji przedsięwzięcia.
Oddzielnie uzgodnijcie wewnętrzny podział kosztów: wynagrodzenie wytwórcy, finansowanie napraw, wydatki wspólne, konsekwencje opóźnień płatniczych i korekty danych pomiarowych. Umowa ze sprzedawcą powinna odpowiadać wymaganiom art. 38da, w tym zasadom rozliczeń członków i wymiany informacji. Podatkowe skutki rozliczeń wymagają analizy konkretnego modelu, uzgadnianej osobno.
Dokumenty i kolejność działań
Rekomendujemy rozpoczęcie od jednego zestawu danych:
| Dane lub dokument | Do czego służy |
|---|---|
| Lista uczestników z formą prawną i zasadami reprezentacji | Ocena założycieli, członkostwa i wymaganych zgód |
| Lista punktów poboru, adresów, gmin i OSD | Weryfikacja obszaru i sieci |
| Dane zużycia i produkcji za pełny rok, najlepiej godzinowe | Sprawdzenie pokrycia potrzeb i założeń rozliczeń |
| Dokumenty własności instalacji, parametry i stan przyłączenia | Ocena dostępności źródeł dla spółdzielni |
| Umowy sprzedaży, dystrybucji i finansowania | Ustalenie zmian, terminów i zależności kontraktowych |
| Plan wkładów, kosztów i wyjścia uczestników | Przygotowanie zasad organizacyjnych |
Po ocenie danych ustalcie warunki kontynuacji projektu i brakujące informacje. Kolejny etap obejmuje statut, uchwały założycielskie i wybór organów. KRS jest odrębnym krokiem: spółdzielnia podlega wpisowi i uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisu, zgodnie z art. 7 i 11 Prawa spółdzielczego.
Wniosek do właściwego wykazu energetycznego obejmuje m.in. KRS, NIP, obszar, członków, punkty poboru, potrzeby energetyczne i instalacje. Art. 38g wymaga również statutu i oświadczenia zarządu. KRS nie zastępuje tego wykazu. Uruchomienie rozliczeń wymaga ponadto odpowiednich umów i pomiarów. Harmonogram przyłączenia i budowy trzeba dopasować do tego, czy źródła już istnieją, czy dopiero powstaną.
Poproś o wycenę: opisz uczestników, lokalizacje, źródła energii i oczekiwany sposób współpracy. Najpierw ocenimy dopasowanie modelu w uzgodnionym zakresie zlecenia. Przygotuj zapytanie. Zakup konsultacji nie jest wymagany. Koszt ewentualnej odrębnej analizy uzgodnimy wcześniej.
Zarządzanie musi obejmować także trudne sytuacje
Statut powinien określać m.in. udziały, członkostwo, organy, podział nadwyżki i pokrywanie strat, zgodnie z art. 5 Prawa spółdzielczego. Art. 36 § 2 ustanawia zasadę jednego głosu na członka. Statut może określić inną zasadę liczby głosów wyłącznie w spółdzielni, której członkami zgodnie ze statutem mogą być tylko osoby prawne.
Rekomendujemy przypisać odpowiedzialność za dane, rozliczenia, obsługę instalacji i kontrolę warunków ustawowych. Przed przyjęciem nowego odbiorcy albo wystąpieniem wytwórcy należy ponownie policzyć bilans. W regulaminach warto określić sposób rozwiązywania sporów, zatwierdzania większych wydatków oraz rozliczenia uczestnika opuszczającego projekt.
Najczęstsze pytania
Czy każdy członek musi mieć własne źródło?
Nie. Art. 38c obejmuje wytwórców i odbiorców. Trzeba jednak spełnić wymagania dotyczące członkostwa, przyłączenia, własności instalacji i całej spółdzielni.
Czy sam wpis daje pewność oszczędności?
Nie. Wynik zależy od danych, kosztów i uzgodnionego podziału świadczeń. Warunki prawne i opłacalność należy oceniać osobno.
Czy można najpierw przygotować projekt miejski?
MKiŚ w odpowiedzi z 31.07.2026 r. dopuszcza rejestrację spółdzielni w KRS przed rozstrzygnięciem KE. Przygotowanie organizacji nie oznacza jednak uzyskania prawa do preferencyjnego rozliczenia.
Podstawy prawne: ustawa o OZE, zwłaszcza art. 2 i 38c–38g, Prawo spółdzielcze, nowelizacja z 09.10.2025 r., art. 28, nowelizacja z 17.08.2023 r., art. 41.
Informacja kancelarii, poza treścią artykułu.
HWW przeprowadziła grupę założycielską przez cały proces tworzenia spółdzielni energetycznej: zweryfikowała spełnienie przesłanek ustawowych, przygotowała statut, wspierała zgłoszenie do wykazu KOWR i zawarcie umów z OSD, a zarejestrowana spółdzielnia uzyskała status uprawniający do preferencyjnego systemu rozliczania energii. Każda sprawa ma własny stan faktyczny, więc ten wynik nie przesądza kolejnej.
Masz sprawę z prawa energetycznego lub OZE?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Specjalizuje się w korporacyjnej obsłudze podmiotów gospodarczych oraz ochronie danych osobowych. Wspomaga klientów kancelarii w przygotowywaniu wszelkiej dokumentacji korporacyjnej, w tym w rejestracji spółek handlowych oraz w dalszej rejestracji zmian, a także udziela bieżącego i kompleksowego doradztwa w zakresie prowadzonej działalności. Zapewnia doradztwo w przeprowadzaniu procesów transformacyjnych spółek handlowych, w tym w procesach przekształceń i połączeń. Przygotowuje oraz opiniuje umowy, regulaminy i…
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
