Minimalny podatek CIT, nowa instytucja w polskim prawie podatkowym

I choć przepisy o podatku minimalnym obowiązują już od prawie dwóch lat, Ministerstwo Finansów zwolniło z obowiązku jego zapłaty osoby prawne (od 1 stycznia 2022 roku do 31 grudnia 2023 roku). Ten „okres ochrony” kończy się jednak za niecałe dwa miesiące (wraz z 1 stycznia 2024 roku) i ta swoista nowość w polskim systemie prawa podatkowego zacznie obowiązywać. Czym zatem jest podatek minimalny i kto będzie musiał go zapłacić? Jaka będzie jego stawka i jak powinno ustalić się podstawę opodatkowania?

Jak stanowi art. 24ca ust. 1 ustawy o CIT podatek od spółek będących podatnikami w rozumieniu art. 3 ust. 1 oraz podatkowych grup kapitałowych, które w roku podatkowym:

1. poniosły stratę ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych albo
2. osiągnęły udział dochodów ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych, określonych zgodnie z art. 7 ust. 1 albo art. 7a ust. 1, w przychodach innych niż z zysków kapitałowych w wysokości nie większej niż 2%,

, wynosi 10% podstawy opodatkowania.

A zatem ustawodawca wprowadził dwie przesłanki (warunki) jakie trzeba będzie spełnić by zapłacić minimalny podatek dochodowy. Są to: poniesienie przez podatnika straty ze swojej głównej działalności (1) albo udział dochodów z głównej działalności podatnika w przychodach wynosił maksymalnie 2% (2).

Stawka minimalnego podatku dochodowego wynosić będzie 10% podstawy opodatkowania.  Podstawę opodatkowania będzie można ustalić na dwa sposoby:

1. poprzez zsumowanie (ogólna zasada ustalania podstawy opodatkowania):
   1. 1,5% wartości przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym przez spółkę z jej głównej działalności;
   2. kosztów finansowania dłużnego poniesionych na rzecz podmiotów powiązanych (obliczonych według specjalnego wzoru zawartego w art. 24ca ust. 3 pkt 2 ustawy o CIT);
   3. kosztów usług doradczych, badania rynku, usług reklamowych, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, ubezpieczeń, gwarancji i poręczeń oraz świadczeń o podobnym charakterze (także obliczonych według specjalnego wzoru zawartego 24ca ust. 3 pkt 4 ustawy o CIT);
2. poprzez przyjęcie przez podatnika, że podstawa opodatkowania wynosi 3% wartości przychodów z jego głównej działalności (uproszczona forma ustalania podstawy opodatkowania).

Podmiotami objętymi obowiązkiem zapłaty podatku minimalnego będą spółki oraz podatkowe grupy kapitałowe. Ustawodawca wprowadził także szeroki katalog wyłączeń (zwolnień podmiotowych) z zapłaty tego podatku. I tak zgodnie z art. 24ca ust. 14 ustawy o CIT wyłączeni ze stosowania minimalnego podatku dochodowego są między innymi:

1. podatnicy rozpoczynający działalność (do 3 lat od rozpoczęcia działalności gospodarczej);
2. przedsiębiorstwa finansowe (np. banki, instytucje finansowe);
3. podatnicy będący stroną umowy o współdziałanie;
4. niektóre podmioty wchodzące w skład grupy co najmniej dwóch spółek, w której jedna spółka posiada bezpośrednio co najmniej 75% udziałów;
5. „mali podatnicy” podatku dochodowego od osób prawnych;
6. spółki komunalne;
7. podatnicy, którzy w danym roku podatkowym uzyskali o 30% mniejsze przychody w stosunku do roku poprzedniego;
8. podatnicy postawieni w stan upadłości bądź likwidacji;
9. spółki świadczące głównie usługi ochrony zdrowia;
10. podatnicy, których rentowność w jednym z trzech ostatnich lat podatkowych wyniosła powyżej 2%.

Podsumowując niewątpliwie konstrukcja tego podatku, sposób jego wyliczenia, a także sam fakt tego, że spółka, która naprawdę będzie ponosiła stratę będzie zobowiązana do zapłacenia podatku, przysporzy przedsiębiorcom wielu problemów i trudności. Ponadto warto wspomnieć, że od przyszłego roku państwa członkowskie będą zobowiązane zaimplementować do krajowych porządków prawnych dyrektywę Rady (UE) 2022/2523 z  dnia 14 grudnia 2022 roku, która wprowadzi globalny minimalny poziom opodatkowania międzynarodowych grup przedsiębiorstw oraz dużych grup krajowych w Unii.