Czy dostawca energii może zmienić stawki w umowie?

Zmiana stawek w umowie sprzedaży energii jest możliwa, ale wyłącznie w ściśle określonych przypadkach i przy zachowaniu ustawowych wymogów. Sprzedawca energii nie może dowolnie podwyższać stawek w trakcie obowiązywania umowy; ograniczają go przepisy Prawa energetycznego oraz regulacje służące ochronie odbiorców. Każda modyfikacja ceny musi wynikać z podstawy prawnej lub umownej, zostać uprzednio zakomunikowana w odpowiednim terminie oraz pozostawiać odbiorcy możliwość rezygnacji w razie braku akceptacji nowych warunków. W dalszej części artykułu przedstawiamy przesłanki dopuszczalnej zmiany stawek oraz rekomendowane działania po stronie odbiorcy.

Podwyżka cen prądu a przepisy prawa energetycznego

Jednostronna zmiana ceny przez sprzedawcę energii jest prawnie dopuszczalna tylko przy spełnieniu określonych warunków. Zgodnie z ustawą Prawo energetyczne, sprzedawca musi uzasadnić przyczynę zmiany oraz dochować procedur informacyjnych. Co to oznacza w praktyce?

• Taryfy zatwierdzane przez URE: Jeśli korzystasz z oferty w ramach taryfy regulowanej (np. gospodarstwo domowe na taryfie G), każda zmiana stawki za energię elektryczną wymaga uprzedniej zgody Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE). URE kontroluje, czy podwyżki są uzasadnione kosztami i zgodne z przepisami. Dostawca nie może samowolnie zmienić cen w trakcie roku, zwykle nowe taryfy zatwierdzane są raz na rok lub półrocze i dopiero po ogłoszeniu przez URE mogą wejść w życie.
• Umowy rynkowe (cenniki poza taryfą): W przypadku umów zawartych na wolnym rynku (np. promocyjna cena prądu gwarantowana na czas określony), dostawca może przewidzieć w umowie klauzule o zmianie ceny, ale tylko z ważnej przyczyny wskazanej w umowie. Co ważne, nawet jeśli taka klauzula się pojawi, konsument powinien mieć zagwarantowane prawo do wypowiedzenia umowy w razie niezaakceptowania nowych cen. Klauzule pozwalające firmie zmienić cenę bez możliwości odstąpienia przez klienta są uznawane za niedozwolone (abuzywne) i nie wiążą konsumenta.

Obowiązki dostawcy przy zmianie stawek

Jeśli sprzedawca energii postanawia podnieść ceny, musi spełnić obowiązki informacyjne względem odbiorcy. Od sierpnia 2024 r. obowiązują zaostrzone przepisy Prawa energetycznego, które dokładnie regulują terminy i formę powiadomienia:

• Gospodarstwa domowe: Sprzedawca prądu musi poinformować konsumenta co najmniej 1 miesiąc przed planowaną zmianą cen lub stawek opłat. Powiadomienie powinno być przekazane w sposób przejrzysty i zrozumiały, zawierać powody i warunki zmiany oraz pouczenie o prawie do rezygnacji z umowy.
• Pozostali odbiorcy końcowi (przedsiębiorcy): W przypadku klientów biznesowych termin ten jest nieco krótszy, minimum 2 tygodnie przed wejściem zmiany w życie.

Każda podwyżka powinna zawierać pouczenie o prawie do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy, przy czym w umowach bezterminowych możliwe jest rozwiązanie bez sankcji, a w terminowych, z końcem okresu wypowiedzenia. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy brak takiego pouczenia powoduje, że zmiany nie są wiążące, chyba że wynikają z taryf zatwierdzonych przez URE.

Zmiana ceny energii dla konsumenta indywidualnego (odbiorcy domowego)

Indywidualni odbiorcy energii są objęci silną ochroną prawną, sprzedawca nie może dowolnie podnosić cen w trakcie umowy, chyba że wynika to z taryfy zatwierdzonej przez URE lub wyraźnie przewidzianych w umowie okoliczności.

• Umowa na czas nieokreślony (taryfa G): Cena zmienia się zwykle po zatwierdzeniu nowej taryfy przez URE. Sprzedawca musi poinformować o zmianie z 30-dniowym wyprzedzeniem, a konsument może wtedy wypowiedzieć umowę.
• Umowa na czas określony z gwarancją ceny: Cena jest stała przez okres obowiązywania umowy. Wyjątkiem są sytuacje przewidziane w samej umowie, np. klauzula waloryzacyjna czy zmiany podatków. W takich przypadkach konsument musi mieć możliwość odstąpienia. Bezprawna podwyżka może być podstawą do reklamacji i interwencji UOKiK.

Zmiana cen energii dla przedsiębiorców

Przedsiębiorcy nie korzystają z ochrony konsumenckiej, ale obowiązuje ich Prawo energetyczne i ogólne zasady prawa cywilnego.

• Umowy bezterminowe: Dostawca może zmienić ceny (np. z powodu wyższych kosztów), ale musi powiadomić firmę z wyprzedzeniem, co najmniej 14 dni. Przedsiębiorca może zaakceptować nowe stawki albo wypowiedzieć umowę. Prawo energetyczne gwarantuje, że w takiej sytuacji nie ponosi dodatkowych kosztów poza zapłatą za zużytą energię.
• Umowy terminowe: Ceny są ustalone na okres obowiązywania kontraktu; sprzedawca nie może ich jednostronnie podnieść, chyba że umowa zawiera ważne klauzule indeksacyjne lub inne wyraźne postanowienia. Zgodnie z art. 4j ust. 3a Prawa energetycznego odbiorca końcowy może wypowiedzieć umowę zawartą na czas oznaczony, składając oświadczenie, ponosząc jedynie koszty i odszkodowania wynikające z treści umowy. W przypadku gospodarstw domowych oraz mikro- i małych przedsiębiorców w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 Prawa przedsiębiorców, w zakresie, w jakim zużywają energię/paliwa na potrzeby podstawowej działalności, łączna wysokość tych kosztów i odszkodowań nie może przekroczyć „wysokości bezpośrednich strat ekonomicznych” poniesionych przez sprzedawcę wskutek rozwiązania tej umowy.
• Średnie i duże firmy: Wobec średnich i dużych przedsiębiorców nie stosuje się ustawowego ograniczenia wysokości opłat „do bezpośrednich strat ekonomicznych” z 4j ust. 3a Prawa energetycznego, limit ten dotyczy wyłącznie gospodarstw domowych oraz mikro- i małych przedsiębiorców w rozumieniu art. 7 Prawa przedsiębiorców. Tym samym, przy wcześniejszym rozwiązaniu umowy na czas oznaczony obowiązują postanowienia kontraktowe co do opłat/odszkodowań. W związku z tym, wcześniejsze wyjście z kontraktu może wiązać się z wysokimi karami. W szczególnie wyjątkowych sytuacjach, przy nadzwyczajnej zmianie stosunków, dopuszczalne jest domaganie się przez stronę sądowej modyfikacji sposobu wykonania, wysokości świadczenia albo rozwiązania umowy na podstawie art. 357¹ k.c.; jest to jednak środek co do zasady o niskiej skuteczności, przeznaczony na przypadki spełniające restrykcyjne przesłanki.

Co zrobić, gdy dostawca energii zmienia ceny?

1. Analiza powiadomienia, należy sprawdzić datę wejścia w życie oraz wysokość planowanej podwyżki, a także jej podstawę (np. decyzja URE, zmiana podatku, wzrost kosztów). Informacja powinna zawierać pouczenie o prawie do wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy.
2. Weryfikacja umowy, warto przeanalizować zapisy dotyczące zmiany cen i okresu wypowiedzenia. Postanowienia ograniczające możliwość rezygnacji w razie podwyżki są z mocy prawa nieważne.
3. Porównanie ofert rynkowych, podwyżka może być impulsem do rozważenia zmiany sprzedawcy energii. Procedura jest bezpłatna i stosunkowo prosta, jednak przed rozwiązaniem obowiązującej umowy należy upewnić się, że zawarto nowy kontrakt lub zapewniono sprzedaż rezerwową.
4. Negocjacje i pomoc prawna, w przypadku przedsiębiorców wskazane jest podjęcie rozmów z dostawcą, a w razie sporu złożenie reklamacji lub skorzystanie z pomocy instytucji takich jak URE, UOKiK czy rzecznik konsumentów. W bardziej złożonych sytuacjach warto zasięgnąć porady prawnej.

Zmiana stawek energii w umowie, Podsumowanie

Zmiana cen energii w trakcie umowy jest możliwa jedynie w ściśle określonych przypadkach i po spełnieniu obowiązków informacyjnych wobec odbiorcy.

Masz spór z dostawcą energii i potrzebujesz wsparcia prawnego? Nasi prawnicy dokładnie przeanalizują Twoją umowę, zweryfikują podstawy podwyżki i wskażą możliwe rozwiązania. Skontaktuj się z Kancelarią HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy, od lat pomagamy zarówno konsumentom, jak i firmom w sprawach związanych z prawem energetycznym.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy dostawca energii może zmienić stawki w umowie?

Zmiana stawek jest możliwa tylko w określonych przypadkach. W taryfach regulowanych zmiana wymaga uprzedniej zatwierdzenia przez Prezesa URE, a w umowach rynkowych dostawca może zmienić cenę tylko z ważnej przyczyny wskazanej w umowie.

Ile czasu wcześniej dostawca musi powiadomić o podwyżce?

Dla gospodarstw domowych dostawca musi poinformować co najmniej 1 miesiąc przed zmianą, a dla pozostałych odbiorców końcowych (przedsiębiorców) co najmniej 2 tygodnie.

Co zrobić, gdy dostawca zmienia ceny?

Należy przeanalizować powiadomienie, zweryfikować umowę, porównać oferty konkurencyjnych dostawców i ewentualnie złożyć reklamację.

Czy można wypowiedzieć umowę na czas określony, gdy dostawca podnosi ceny?

Tak, można złożyć oświadczenie o wypowiedzeniu umowy zawartej na czas oznaczony, przy czym gospodarstwo domowe oraz mikro i mała firma ponoszą koszty tylko w wysokości bezpośrednich strat ekonomicznych poniesionych przez dostawcę.