Niejednokrotnie w postępowaniach sądowych o zapłatę mamy do czynienia z roszczeniami dot. kwot rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych lub wyższymi, w szczególności, gdy powództwo zostało wytoczone przez instytucję kredytową, np. wobec braku płatności rat kredytu. W momencie uwzględnienia powództwa przez Sąd, dłużnik zobowiązany jest do zapłaty bardzo wysokiej kwoty, często nie mogąc sobie pozwolić na jednorazową spłatę zadłużenia. Warto wówczas pamiętać o możliwości rozłożenia przez sąd takiego świadczenia na raty i zawnioskować o nie.
Kiedy sąd może rozłożyć dług na raty (art. 320 kpc)?
Przepis art. 320 k.p.c. brzmi:
Art. 320. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia – wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia.
Orzecznictwo w tym zakresie wskazuje wyraźnie, iż wniosek o rozłożenie na raty nakazu zapłaty pozostaje celowy w sytuacji, gdy dłużnik chce i będzie w stanie regulować zobowiązanie. Co więcej, stwierdzenie przez sąd trudnej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy też zdrowotnej pozwanego (dłużnika) nie zawsze będzie oznaczało konieczność czy też możliwość rozłożenia zasądzanego świadczenia na raty. Zastosowanie art 320 kpc jest możliwe „w szczególnie uzasadnionych wypadkach”. Nie ma tu mowy o wypadkach wyjątkowych, a więc szczególnie rzadkich, niecodziennych lub nadzwyczajnych (por. np. art. 424¹ § 2 k.p.c.), lecz chodzi o wypadki szczególnie uzasadnione, czyli takie, które bardzo, ponadprzeciętnie lub w sposób nadzwyczajny uzasadniają albo nawet nakazują zmodyfikowanie skutków wymagalności dochodzonego roszczenia. Ocena tych wypadków należy do sądu, nie jest jednak oceną dowolną; musi być poprzedzona niezbędnymi ustaleniami oraz wsparta przekonującym wywodem. Okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie określonego wypadku jako szczególnie uzasadnionego mogą wynikać głównie ze stanu majątkowego stron, ich sytuacji rodzinnej lub zdrowotnej oraz z doraźnych, stwierdzonych przez sąd, trudności ze spełnieniem świadczenia w terminie wynikającym z treści roszczenia. Chodzi zwłaszcza o wypadki, w których spełnienie zasądzonego świadczenia byłoby dla pozwanego niemożliwe do wykonania albo bardzo utrudnione lub narażałoby jego bądź jego bliskich na niepowetowane szkody (Sąd Apelacyjny w Łodzi, wyrok z dnia 06 marca 2020 r. ws. I ACa 840/19, LEX nr 3115627). Stosując art 320 kpc, Sąd będzie miał na uwadze nie tylko sytuację majątkową pozwanego, ale również jego postawę odnośnie woli spłaty należności. Będzie musiał również mieć na uwadze interes wierzyciela. Musi mieć on bowiem pewność, że mimo odłożenia w czasie zapłaty należnego mu roszczenia, zostanie ono spełnione.
Na ile rat sąd może rozłożyć zadłużenie?
Zatem występując o wniosek o rozłożenie na raty nakazu zapłaty, Pozwany powinien wykazać okoliczności, dla których domaga się rozłożenia wyroku na raty. Ostateczną decyzję dotyczącą ilości rat, ich wysokości oraz terminów płatności podejmuje sąd. Może się też zdarzyć, że świadczenie w wyroku zostanie rozłożone na raty z urzędu.
Rozłożenie długu na raty przez sąd umożliwia Pozwanym cykliczną spłatę zadłużenia, bez obaw o wszczęcie przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego (oczywiście przyjmując, że spłata długu po wyroku sądowym będzie terminowo regulowana).
W przypadku braku płatności którejkolwiek z rat wierzyciel może wystąpić z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności na wyrok, w zakresie już wymagalnych rat, a następnie skierować do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji. Niewątpliwie jednak jest to dobre rozwiązanie dla dłużników, w przypadku roszczeń bezspornych, które chcemy uregulować, lecz uniemożliwia nam to trudna sytuacja finansowa.
Jeżeli interesuje Cię na ile rat sąd może rozłożyć zadłużenie, wniosek o rozłożenie na raty nakazu zapłaty, spłata długu po wyroku sądowym oraz rozłożenie na raty kpc i masz wątpliwości dotyczące tego tematu, skorzystaj z usług Kancelarii HWW Hewelt Wojnowski Lindner i Wspólnicy.
Zaskarżenie rozłożenia na raty a wartość przedmiotu zaskarżenia
Osobny problem powstaje, gdy strona chce zaskarżyć samo rozstrzygnięcie o ratach: pozwany skarży to, że sąd świadczenia na raty nie rozłożył, albo powód skarży to, że je rozłożył. Jaką wartość przedmiotu zaskarżenia wskazać w apelacji, skoro nikt nie kwestionuje samego zasądzonego świadczenia? Sąd Najwyższy odpowiedział na to w uchwale z 21 czerwca 2012 r.:
W sprawie o roszczenie pieniężne zaskarżenie apelacją braku rozłożenia na raty wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi wskazana przez skarżącego kwota, określająca wartość jego naruszonego interesu prawnego.
[III CZP 35/12] (21.06.2012)
Uchwała ta podtrzymuje wcześniejsze stanowisko, które SN przywołał w jej uzasadnieniu: „w sprawach o roszczenie pieniężne, gdy przedmiotem rewizji jest wyłącznie rozłożenie lub brak rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty, wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi wskazana przez skarżącego w rewizji kwota (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1971 r., III CZP 95/70, OSNC 1971/6/96)”. Wartość ta nie może być jednak dowolna: SN wskazał, że uwzględnieniu podlegać może m.in. liczba i wysokość rat oraz uszczuplenie związane z odsetkami za okres od daty wyroku do terminów płatności rat, a adekwatność wskazanej kwoty bada sąd według reguł art. 19-24 k.p.c. w związku z art. 368 § 2 k.p.c.
Pomocniczy szacunek kryterium odsetkowego dla konkretnego harmonogramu rat policzysz w naszym bezpłatnym kalkulatorze WPS i WPZ, który pokazuje pełny rachunek rata po racie wraz z podstawą prawną.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sąd może rozłożyć zasądzone świadczenie na raty, jeśli nie stać mnie na jednorazową spłatę?
Sąd może rozłożyć świadczenie na raty w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na przykład przy trudnej sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej dłużnika. Liczy się to, czy jednorazowa zapłata byłaby niemożliwa albo naraziłaby dłużnika na niepowetowaną szkodę. Wniosek ma sens, gdy dłużnik pokazuje wolę i realną zdolność do terminowej spłaty.
Jakie okoliczności muszą zostać spełnione, aby wniosek o raty został uwzględniony?
Trzeba wykazać, że przypadek dłużnika jest naprawdę wyjątkowy i uzasadnia zmianę terminu spłaty. Sąd patrzy na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną oraz na to, czy dłużnik chce spłacać. Ważne jest też, by sąd nabrał pewności, że wierzyciel mimo odłożenia w czasie odzyska należność.
Na ile rat sąd może rozłożyć zadłużenie i kto decyduje o ich wysokości?
O liczbie rat, ich wysokości i terminach decyduje sąd na podstawie przedstawionych okoliczności. Może rozłożyć świadczenie na raty także z urzędu, choć zwykle robi to na wniosek pozwanego. Najważniejsze jest wykazanie, że proponowany harmonogram da się realnie wykonać.
Co się stanie, jeśli przestanę płacić wyznaczone raty po uzyskaniu rozłożenia na raty?
W przypadku braku płatności którejkolwiek z rat wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności na wyrok w zakresie wymagalnych rat. Następnie może skierować wniosek do komornika o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to jest korzystne tylko wtedy, gdy dłużnik jest w stanie terminowo regulować swoje zobowiązania.
Wyroki, w których sąd powołał ten sam artykuł. Nie znaczy to, że rozstrzygają sprawę opisaną powyżej.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Praktyka obejmuje prawo gospodarcze i cywilne, z szczególnym naciskiem na prowadzenie sporów sądowych. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz gospodarczego, w tym z zakresu sporów korporacyjnych. Prowadził obsługę windykacji B2B dla podmiotów z branży automotive oraz e-commerce. Swoje doświadczenie powiększał pracując w renomowanych warszawskich kancelariach.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
