Szukając odpowiedzi na tak zadane pytanie, intuicyjnie sięgamy do treści art. 363 k.c., który traktuje o sposobach naprawienia szkody. I tak, zgodnie z powołanym przepisem:
Art. 363. § 1. Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu.
§ 2. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.
Później mamy chociażby przepisy regulujące reżimy odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej, dochodzone w ramach sporów o prawa majątkowe.
Wszystkie te przepisy nie przewidują wprost sposobu naprawienia szkody polegającego na zapłacie sumy pieniężnej odpowiadającej przewidywanym kosztom usunięcia wady (uszkodzenia) rzeczy.
Czy zatem nie ma takiej możliwości ?
Otóż nie, zasada dot. możliwości naprawienia szkody wyłącznie poniesionej doznaje przełamań, a ewoluująca wykładnia przepisów zdaje się uzasadniać wniosek, iż z biegiem lat roszczenia takie będą coraz szerzej formułowane. Możliwość taką dopuszczono szeroko w zakresie roszczeń o naprawienie szkody związanej z uszkodzeniem pojazdu kierowanych do ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (tzw. restytucja pieniężna, por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, Nr 3, poz. 28 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2017 r., III CZP 20/17, OSNC 2018, Nr 6, poz. 56 i tam przywoływane orzeczenia).
W ostatnich latach taka praktyka odnotowywana jest również w odniesieniu do wad lokali albo budynków (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2018 r., IV CSK 83/17, nie publ., z dnia 14 grudnia 2018 r., I CSK 695/17, OSNC-ZD 2020,
- A, poz. 8 i z dnia 8 marca 2019 r., III CSK 106/17, nie publ.).
Roszczenia takie coraz częściej są formułowane, natomiast wciąż trudne jest jednoznaczne zakwalifikowanie takiego sposobu naprawienia szkody w konfrontacji z przepisami prawa cywilnego, które przewidują możliwość żądania pokrycia z góry przewidywanych kosztów tylko w przypadku instytucji wykonania zastępczego (por. art. 480 § 1 k.c. w związku z art. 1049 § 1 zd. 2 k.p.c.; por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2016 r., III CZP 106/15, OSNC 2017, Nr 2, poz. 13 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17, nie publ.).
Z niektórych orzeczeń wynika natomiast, że u podstaw stanowiska uzasadniającego formułowanie roszczeń polegających na zapłacie sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej przewidywanym kosztom szkody leżą trudności z oszacowaniem szkody (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2019 r., III CSK 106/17) rozumianej zgodnie z metodą dyferencyjną, jako różnica między wartością rzeczy wolnej od wad (uszkodzeń) oraz rzeczy wadliwej (uszkodzonej), związane z indywidualnym charakterem rzeczy i samych wad (uszkodzeń) i sprawiające, iż zawodzi (jest bezużyteczna) metoda porównawcza wykorzystywana często przy szacowaniu szkody.
Wskazuje się, że uznanie za miarodajne dla określenia wysokości szkody celowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów usunięcia wady czy uszkodzenia rzeczy (usług i robocizny) ma w rzeczywistości czynić zadość zastosowaniu metody dyferencyjnej i nie powinno budzić wątpliwości, zwłaszcza w odniesieniu do rzeczy nowych, kiedy to nie zachodzi potrzeba uwzględnienia istniejącego ich zużycia. (Postanowienie SN z 18.08.2020 r., I CSK 98/20, LEX nr 3047501).
Nam, pełnomocnikom, pozostaje zatem przyczyniać się do budowania tej pozytywnej dla naszych Klientów linii orzeczniczej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę żądać zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej kosztom naprawy wady rzeczy?
Tak, mimo że kodeks cywilny wprost nie przewiduje takiej formy naprawienia szkody, praktyka sądowa coraz szerzej dopuszcza roszczenia o zapłatę kwoty odpowiadającej przewidywanym kosztom usunięcia wady. Jest to szczególnie widoczne w sprawach dotyczących uszkodzenia pojazdów oraz wad lokali lub budynków. Sąd uznaje takie roszczenia, gdy metoda porównawcza oszacowania szkody zawodzi ze względu na indywidualny charakter uszkodzenia.
Na jakiej podstawie prawnej można żądać pokrycia kosztów naprawy z góry?
Podstawą jest ewoluująca wykładnia przepisów o odpowiedzialności za szkody, która pozwala na żądanie zapłaty sumy pieniężnej zamiast przywrócenia stanu poprzedniego. Sąd Najwyższy wskazuje, że uznanie kosztów usunięcia wady za miarodajne dla wysokości szkody ma na celu zastosowanie metody dyferencyjnej. Rozwiązanie to ma czynić zadość rzeczywistej utracie wartości rzeczy, zwłaszcza gdy jest ona nowa i nie wymaga uwzględnienia zużycia.
Czy żądanie naprawy za pieniądze jest dopuszczalne w każdym przypadku uszkodzenia rzeczy?
Dopuszczalność takiego roszczenia zależy od okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności od trudności z oszacowaniem szkody metodą porównawczą. Sąd może uznać za miarodajne koszty usunięcia wady, jeśli są one celowe i ekonomicznie uzasadnione. Jest to szczególnie preferowane w odniesieniu do rzeczy nowych, gdzie nie zachodzi potrzeba uwzględnienia istniejącego zużycia.
Jakie są przykłady spraw, w których sąd przyznaje odszkodowanie na pokrycie kosztów naprawy?
Praktyka sądowa, w tym orzeczenia Sądu Najwyższego, coraz częściej przyznaje takie roszczenia w sprawach o szkodę powstałą w wyniku uszkodzenia pojazdu. Podobnie rośnie liczba przypadków dotyczących wad lokali mieszkalnych oraz budynków. W tych sprawach sąd uznaje, że zapłata sumy pieniężnej odpowiadającej kosztom naprawy jest adekwatną formą naprawienia szkody.
Wyroki, w których sąd powołał ten sam artykuł. Nie znaczy to, że rozstrzygają sprawę opisaną powyżej.
Szykuje się spór albo postępowanie?
Od tego pytania zaczyna się większość rozmów z prawnikiem. Konsultacja jest płatna, 600 zł netto (738 zł brutto). Płacisz za realną poradę: powiemy, czy masz problem prawny, co da się z nim zrobić i ile to mniej więcej kosztuje. Na nic dalej Cię to nie wiąże, a przepisy zostaw nam, od tego jesteśmy.
- 1 Rozmowa
Mówisz, co się dzieje, własnymi słowami.
- 2 Co dalej
Powiemy, jakie masz wyjścia i ile to kosztuje.
- 3 Działamy
Dajesz zielone światło i sprawa jest nasza.
Praktyka obejmuje prawo gospodarcze i cywilne, z szczególnym naciskiem na prowadzenie sporów sądowych. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz gospodarczego, w tym z zakresu sporów korporacyjnych. Prowadził obsługę windykacji B2B dla podmiotów z branży automotive oraz e-commerce. Swoje doświadczenie powiększał pracując w renomowanych warszawskich kancelariach.
Zobacz profil →Nie przegap kolejnej analizy
Co miesiąc najważniejsze nowelizacje i ich praktyczne skutki dla biznesu, zebrane i zinterpretowane przez prawników HWW.
