Straty podatkowe w firmie, jak je rozliczać i czy można je przenosić

Prowadzisz firmę i w rozliczeniu rocznym wyszła strata podatkowa? To sytuacja częstsza niż mogłoby się wydawać, szczególnie w pierwszych latach działalności, w okresach inwestycji lub w czasie spowolnienia gospodarczego (recesji). Dobra wiadomość jest taka, że polskie przepisy podatkowe pozwalają tę stratę wykorzystać w kolejnych latach i realnie obniżyć przyszły podatek dochodowy. Należy jednak wiedzieć, jak to zrobić prawidłowo i w jakich terminach się zmieścić. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, jak wygląda rozliczanie strat podatkowych w firmie, zarówno na gruncie PIT, jak i CIT.

Czym dokładnie jest strata podatkowa w działalności gospodarczej?

Zacznijmy od podstaw. Strata podatkowa powstaje wtedy, gdy koszty uzyskania przychodów w danym roku podatkowym przewyższają uzyskane przychody. Nie oznacza to automatycznie, że firma jest w złej kondycji finansowej, strata podatkowa i strata bilansowa to dwa różne pojęcia. Przedsiębiorstwo może generować dodatnie przepływy pieniężne, a jednocześnie wykazywać stratę w rozliczeniu podatkowym, np. z uwagi na wysokie odpisy amortyzacyjne lub jednorazowe inwestycje.

Kluczowe jest to, że strata z działalności gospodarczej nie przepada. Ustawodawca przewidział mechanizm, dzięki któremu można ją odliczyć od dochodu w następnych latach. To istotna ulga, z której warto świadomie korzystać.

Jak rozliczyć stratę podatkową, dwie metody do wyboru

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 9 ust. 3, 3a ustawy o PIT) oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (art. 7 ust. 5 ustawy o CIT) przewidują dwa sposoby odliczenia straty podatkowej:

Metoda pierwsza, rozliczenie straty w ciągu pięciu lat. Stratę można odliczyć od dochodu przez pięć kolejnych lat podatkowych następujących po roku, w którym strata wystąpiła. W żadnym z tych lat kwota odliczenia nie może jednak przekroczyć 50% wysokości straty. W praktyce oznacza to, że pełne rozliczenie straty tą metodą zajmie co najmniej dwa lata.

Metoda druga, jednorazowe odliczenie do 5 mln zł. Od 2019 roku podatnicy mają możliwość odliczenia straty jednorazowo w jednym z najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu lat podatkowych, ale tylko do kwoty 5 000 000 zł. Nadwyżkę ponad tę kwotę można rozliczyć na zasadach ogólnych (metoda pierwsza).

Przenoszenie strat podatkowych, najważniejsze zasady

Przenoszenie strat podatkowych na kolejne lata to prawo, a nie obowiązek podatnika. Oznacza to, że spółka nie musi odliczać straty, jeśli z jakiegoś powodu jej się to nie opłaca, choć w zdecydowanej większości przypadków warto to robić.

Kilka zasad, o których należy pamiętać:

Stratę odlicza się wyłącznie od dochodu z tego samego źródła, z którego powstała. Jeśli strata podatkowa w firmie wynika z działalności gospodarczej, można ją odliczyć wyłącznie od dochodu z tej działalności, nie od dochodu z najmu, ze stosunku pracy czy z kapitałów pieniężnych.

Jeśli w danym roku dochód podatnika jest niższy niż kwota straty, którą chce odliczyć, odlicza tyle, ile pozwala dochód. Reszta przechodzi na kolejne lata (w ramach pięcioletniego limitu).

Należy pamiętać o pięcioletnim terminie, po jego upływie niewykorzystana część straty przepada bezpowrotnie.

Strata podatkowa a forma opodatkowania, PIT i CIT

Zasady rozliczenia straty w działalności gospodarczej są zbliżone zarówno dla podatników PIT (osoby fizyczne prowadzące działalność, wspólnicy spółek osobowych), jak i podatników CIT (spółki kapitałowe, niektóre spółki osobowe oraz inne osoby prawne). W obu przypadkach obowiązuje ten sam pięcioletni okres i te same dwa warianty odliczenia.

Istnieją jednak pewne różnice. Podatnicy CIT muszą pamiętać o szczególnych ograniczeniach dotyczących np. przejęć i połączeń spółek, w takich sytuacjach prawo do odliczenia straty z lat ubiegłych może zostać wyłączone lub ograniczone (art. 7 ust. 3, 4a ustawy o CIT).

Podatnicy CIT powinni mieć na uwadze jeszcze jedną istotną zasadę. Od 2018 roku w podatku dochodowym od osób prawnych obowiązuje podział na dwa odrębne źródła przychodów: zyski kapitałowe oraz inne źródła przychodów (art. 7 ust. 1, 2 ustawy o CIT). Podział ten ma bezpośrednie przełożenie na rozliczanie strat, stratę poniesioną w ramach zysków kapitałowych można odliczyć wyłącznie od dochodu z tego samego źródła, a stratę z pozostałej działalności, wyłącznie od dochodu z innych źródeł przychodów. Kompensata krzyżowa, czyli odliczenie straty kapitałowej od dochodu operacyjnego (i odwrotnie), nie jest dopuszczalna. W praktyce oznacza to, że spółka, która poniosła stratę np. na sprzedaży udziałów w innej spółce, nie obniży o nią dochodu z podstawowej działalności handlowej czy usługowej. To rozróżnienie ma szczególne znaczenie dla spółek prowadzących jednocześnie działalność operacyjną i inwestycyjną lub holdingową, mogą one bowiem wykazywać dochód z jednego źródła i stratę z drugiego, a mimo to nie będą w stanie ich wzajemnie skompensować.

Warto podkreślić, że odliczenie straty podatkowej przysługuje zarówno podatnikom rozliczającym się według skali podatkowej (stawki 12% i 32%), jak i tym, którzy wybrali podatek liniowy (stawka 19%). Zmiana formy opodatkowania pomiędzy skalą a podatkiem liniowym nie pozbawia prawa do rozliczenia straty z lat wcześniejszych.

Z kolei podatnicy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie mają w ogóle możliwości odliczenia strat, ryczałt obliczany jest od przychodu, nie od dochodu. Jeśli zatem osoba fizyczna planuje zmienić formę opodatkowania, należy wziąć pod uwagę wpływ tej decyzji na możliwość wykorzystania skumulowanych strat.

Najczęstsze błędy przy rozliczaniu strat podatkowych

W praktyce najczęściej można się spotkać z kilkoma powtarzającymi się błędami:

• Przekroczenie limitu 50% straty w jednym roku, to błąd, który może skutkować koniecznością korekty zeznania podatkowego.
• Próba odliczenia straty od dochodu z innego źródła niż to, z którego strata powstała. Urząd skarbowy takie odliczenie może zakwestionować.
• Brak dokumentacji, choć strata wynika z zeznania rocznego, warto przechowywać pełną dokumentację kosztów, które ją wygenerowały. Organ podatkowy może ją zweryfikować nawet po kilku latach.

Rozliczanie strat podatkowych, podsumowanie i co warto zapamiętać

Strata podatkowa w firmie to nie powód do paniki, lecz element, który, przy właściwym rozliczeniu, może realnie obniżyć Twoje obciążenia podatkowe w przyszłości. Kluczem jest świadomość przysługujących Ci mechanizmów: rozliczenia klasycznego (do 50% straty rocznie przez 5 lat) lub jednorazowego odliczenia do 5 mln zł. Należy pamiętać o terminach, odpowiednim przyporządkowaniu źródeł przychodów i dokumentowaniu kosztów.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest strata podatkowa?

Strata podatkowa powstaje, gdy koszty uzyskania przychodów w danym roku przewyższają przychody. Nie jest to automatycznie strata finansowa, ponieważ firma może mieć dodatnie przepływy pieniężne, a stratę podatkową wykazać z powodu amortyzacji lub inwestycji.

Jakie są sposoby rozliczenia straty podatkowej?

Pierwszy sposób to rozliczenie w ciągu pięciu kolejnych lat, z odliczeniem maksymalnie 50% straty rocznie. Drugi, dostępny od 2019 roku, pozwala na jednorazowe odliczenie do 5 mln zł w jednym z pięciu lat, a nadwyżkę rozlicza się na zasadach ogólnych.

Czy rozliczenie straty jest obowiązkowe?

Nie, rozliczanie straty to prawo, a nie obowiązek podatnika, przy czym zwykle warto z niego skorzystać, aby obniżyć przyszłe obciążenia podatkowe.

Od jakich dochodów można odliczyć stratę podatkową?

Stratę odlicza się wyłącznie od dochodu z tego samego źródła, z którego powstała, na przykład stratę z działalności gospodarczej tylko od dochodu z tej działalności.

Czy zmiana formy opodatkowania wpływa na rozliczenie straty?

Zmiana między skalą a podatkiem liniowym nie pozbawia prawa do rozliczenia wcześniejszej straty, jednak podatnicy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych nie mają możliwości odliczenia strat.

Autor

Mateusz Sołkowicz

Associate

Specjalizuje się w prawie podatkowym, koncentrując się na odpowiedzialności podatników, płatników i inkasentów, a także na zagadnieniach związanych z podatkami dochodowymi i prawem karnym skarbowym. Praca magisterska, obroniona w Katedrze Prawa Finansowego Uniwersytetu Warszawskiego, dotyczyła odpowiedzialności podatkowej i karnej za oszustwa podatkowe w podatkach dochodowych.

Zobacz profil →