Standardy ESRS, czyli jak przygotować raport zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwie?

W odpowiedzi na te wyzwania Unia Europejska wprowadziła nowe, jednolite standardy raportowania, European Sustainability Reporting Standards (ESRS), które mają na celu ujednolicenie zasad prezentacji informacji niefinansowych w całej UE. Wdrożenie tych standardów oznacza istotną zmianę w zakresie przygotowania corocznych raportów przez przedsiębiorstwa, zarówno pod względem zakresu ujawnianych informacji, jak i sposobu ich zbierania oraz prezentacji.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie praktycznych wskazówek dotyczących wdrożenia wymagań ESRS oraz omówienie kluczowych etapów przygotowania raportu zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwie. W dalszej części tekstu zostaną omówione zarówno podstawy prawne, jak i szczegółowe aspekty procesu raportowania, tak aby ułatwić przedsiębiorstwom sprawne i zgodne z przepisami wywiązanie się z nowych obowiązków.

Kontekst regulacyjny i terminologia

Wprowadzenie European Sustainability Reporting Standards (ESRS) to efekt wieloletnich prac legislacyjnych na poziomie Unii Europejskiej, których celem jest zwiększenie przejrzystości i porównywalności informacji niefinansowych prezentowanych przez przedsiębiorstwa. Zrozumienie kontekstu regulacyjnego oraz najważniejszych pojęć jest kluczowe dla prawidłowego wdrożenia wymogów raportowych.

CSRD vs. NFRD, ewolucja obowiązków sprawozdawczych w UE

Dotychczasowe przepisy w zakresie raportowania niefinansowego opierały się na dyrektywie NFRD (Non-Financial Reporting Directive), która obejmowała ograniczony krąg dużych jednostek interesu publicznego. Nowa dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) znacząco rozszerza zakres obowiązków, obejmując kolejne grupy przedsiębiorstw oraz precyzując wymagania co do raportowanych danych.

Rola EFRAG i geneza ESRS

Za przygotowanie i konsultacje standardów ESRS odpowiada EFRAG (European Financial Reporting Advisory Group), niezależny organ doradczy Komisji Europejskiej. Opracowane przez EFRAG standardy mają na celu zapewnienie spójności oraz interoperacyjności raportowania na poziomie całej Unii Europejskiej, a także dostosowanie go do międzynarodowych inicjatyw w zakresie ESG.

Harmonogram wdrożenia

Wdrożenie wymogów ESRS zostało rozłożone na etapy, uzależnione od wielkości przedsiębiorstwa oraz jego statusu na rynku kapitałowym. Najwcześniej obowiązek raportowania zgodnego z ESRS obejmie największe podmioty notowane na giełdzie oraz jednostki interesu publicznego (za rok obrotowy 2024). W kolejnych latach obowiązek ten zostanie rozszerzony na pozostałe duże przedsiębiorstwa, a następnie na wybrane małe i średnie podmioty.

Przed przystąpieniem do przygotowania raportu warto szczegółowo przeanalizować zarówno obowiązujące regulacje, jak i podstawowe definicje używane w standardach ESRS. Pozwoli to nie tylko prawidłowo określić zakres obowiązków, ale również odpowiednio zaplanować działania wdrożeniowe w przedsiębiorstwie.

Zakres podmiotowy: kto podlega ESRS

Nowe wymogi raportowania zgodnie z ESRS nie obejmują wszystkich przedsiębiorstw jednocześnie. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe określenie, czy oraz od kiedy dana organizacja jest objęta obowiązkiem sporządzania raportu zrównoważonego rozwoju według nowych standardów.

Obowiązek raportowania zgodnie z ESRS dotyczy w pierwszej kolejności dużych jednostek zainteresowania publicznego, czyli spółek giełdowych, banków oraz zakładów ubezpieczeń. Następnie zostanie on rozszerzony na pozostałe duże przedsiębiorstwa, a docelowo także na wybrane małe i średnie firmy notowane na rynkach regulowanych. Za „duże przedsiębiorstwo” w rozumieniu CSRD uznaje się podmiot, który spełnia co najmniej dwa z trzech poniższych kryteriów:

• suma bilansowa powyżej 25 mln euro,
• przychody netto powyżej 50 mln euro,
• zatrudnienie powyżej 250 pracowników.

Obowiązek raportowania dotyczy również spółek należących do grup kapitałowych, w tym podmiotów zależnych od jednostek mających siedzibę poza Unią Europejską, jeśli prowadzą one znaczącą działalność na terenie UE. W przypadku grup przedsiębiorstw raportowanie może odbywać się zarówno na poziomie jednostkowym, jak i skonsolidowanym.

Wymogi ESRS obejmują nie tylko działania własne przedsiębiorstwa, ale także wybrane aspekty dotyczące całego łańcucha wartości, zarówno po stronie dostawców, jak i klientów. Oznacza to konieczność gromadzenia danych także od podmiotów powiązanych, a w niektórych przypadkach od kontrahentów zewnętrznych.

Standardy ERS

Standardy ESRS (European Sustainability Reporting Standards) zostały opracowane w sposób modułowy, co pozwala na stopniowe i uporządkowane wdrażanie wymagań raportowych przez przedsiębiorstwa. Architektura ESRS obejmuje zarówno ogólne, jak i szczegółowe standardy tematyczne, które razem tworzą kompleksowy system raportowania kwestii zrównoważonego rozwoju.

Na poziomie podstawowym wyróżniamy dwa standardy ogólne, ESRS 1 (General Requirements) oraz ESRS 2 (General Disclosures).

• ESRS 1 określa kluczowe zasady i wymogi dotyczące procesu raportowania, takie jak zakres raportowania, podejście do istotności oraz interoperacyjność z innymi systemami raportowania.
• ESRS 2 precyzuje wymagania dotyczące ujawniania informacji o strategii, zarządzaniu, politykach, celach oraz zarządzaniu ryzykiem i okazjami w kontekście zrównoważonego rozwoju.

Standardy środowiskowe obejmują tematy związane z wpływem działalności przedsiębiorstwa na środowisko naturalne, w tym:

• E1, zmiany klimatu (emisje gazów cieplarnianych, strategia klimatyczna),
• E2, zanieczyszczenia,
• E3, zasoby wodne i morskie,
• E4, bioróżnorodność i ekosystemy,
• E5, wykorzystywanie zasobów oraz gospodarka o obiegu zamkniętym.

Standardy społeczne dotyczą szeroko rozumianych aspektów społecznych, takich jak prawa człowieka, warunki pracy oraz relacje z interesariuszami. Wyróżniamy tu m.in.:

• S1, własna kadra pracownicza,
• S2, pracownicy w łańcuchu wartości,
• S3, społeczności lokalne,
• S4, konsumenci i użytkownicy końcowi.

Standard G1 obejmuje zagadnienia związane z ładem korporacyjnym, w tym strukturą zarządzania, etyką biznesową, przeciwdziałaniem korupcji oraz przejrzystością relacji z interesariuszami.

Obok standardów ogólnych i tematycznych, trwają prace nad opracowaniem standardów sektorowych, które będą uwzględniać specyfikę poszczególnych branż. Ponadto, planowane są także uproszczone standardy dla małych i średnich przedsiębiorstw, co pozwoli na proporcjonalne podejście do raportowania w zależności od wielkości i profilu działalności.,

Kluczowe zasady raportowania

Prawidłowe przygotowanie raportu zrównoważonego rozwoju zgodnie z ESRS wymaga zrozumienia i stosowania kilku podstawowych zasad, które determinują zarówno zakres, jak i jakość ujawnianych informacji. Stanowią one fundament skutecznego oraz transparentnego raportowania.

Podwójna istotność (double materiality)

Jednym z najważniejszych założeń ESRS jest koncepcja podwójnej istotności. Oznacza ona, że przedsiębiorstwo powinno ujawniać informacje zarówno z perspektywy wpływu swojej działalności na środowisko i społeczeństwo (materialność wpływu), jak i z perspektywy potencjalnego wpływu czynników zrównoważonego rozwoju na wyniki finansowe organizacji (materialność finansowa). Odpowiednia identyfikacja istotnych zagadnień wymaga przeprowadzenia formalnej oceny istotności i udokumentowania jej przebiegu.

Podejście do łańcucha wartości

ESRS kładzie duży nacisk na raportowanie informacji dotyczących całego łańcucha wartości, nie tylko własnej działalności, ale również oddziaływania i ryzyka związanych z dostawcami, odbiorcami oraz innymi podmiotami współpracującymi z organizacją. Pozyskanie i weryfikacja danych z łańcucha wartości staje się kluczowym elementem budowy wiarygodnego raportu.

Zgodność i interoperacyjność z innymi standardami

Standardy ESRS zostały zaprojektowane z myślą o zgodności i wzajemnej „interoperacyjności” z innymi, uznanymi na świecie ramami raportowania, takimi jak GRI (Global Reporting Initiative), TCFD (Task Force on Climate-related Financial Disclosures), czy ISSB/SASB. Pozwala to na lepsze porównywanie raportów między różnymi podmiotami oraz minimalizuje ryzyko dublowania obowiązków raportowych. W praktyce wiele przedsiębiorstw korzysta z mapowania wymagań ESRS względem już stosowanych wytycznych.

Przestrzeganie powyższych zasad stanowi punkt wyjścia do efektywnego zaplanowania i realizacji procesu raportowania niefinansowego, a także budowania zaufania do publikowanych informacji wśród inwestorów, klientów i innych interesariuszy.

Struktura i zawartość raportu

Odpowiednia struktura oraz kompletność raportu zrównoważonego rozwoju mają kluczowe znaczenie zarówno dla spełnienia wymogów formalnych wynikających z ESRS, jak i dla czytelności oraz użyteczności dokumentu dla interesariuszy. Standardy ESRS precyzyjnie określają, jakie elementy powinny znaleźć się w raporcie, jednocześnie pozostawiając przedsiębiorstwom pewien zakres elastyczności co do sposobu prezentacji informacji.

Ogólne ujawnienia

Każdy raport powinien rozpocząć się od przedstawienia ogólnych informacji o przedsiębiorstwie, takich jak model biznesowy, strategia, cele w zakresie zrównoważonego rozwoju, system zarządzania oraz kluczowe zasady i polityki obowiązujące w organizacji. Konieczne jest również opisanie procesów identyfikacji i zarządzania ryzykiem oraz okazjami w obszarze ESG, a także wskazanie podstawowych wskaźników efektywności (KPI).

Polityki, cele, środki i wyniki dla poszczególnych tematów ESRS

W dalszej części raportu należy szczegółowo omówić zagadnienia objęte poszczególnymi standardami tematycznymi ESRS (środowiskowymi, społecznymi i ładu korporacyjnego). W każdym obszarze wymaga się przedstawienia obowiązujących polityk, wyznaczonych celów, wdrożonych środków oraz osiągniętych wyników. Raport powinien także zawierać informacje o sposobie monitorowania postępów i oceny skuteczności podejmowanych działań.

Załączniki, odniesienia krzyżowe, indeksy

Integralną częścią raportu mogą być również załączniki zawierające dodatkowe dane, zestawienia oraz szczegółowe metodologie stosowane w procesie raportowania. Warto zadbać o przejrzystość dokumentu poprzez stosowanie odniesień krzyżowych oraz przygotowanie indeksów zgodności z innymi standardami (np. GRI czy ISSB), co ułatwia odbiorcom odnalezienie konkretnych informacji oraz ocenę kompletności ujawnień.

Dobrze zorganizowany raport, sporządzony w oparciu o wymagania ESRS, nie tylko pozwala na wywiązanie się z obowiązków prawnych, ale również wzmacnia wiarygodność i transparentność przedsiębiorstwa wobec rynku oraz wszystkich zainteresowanych stron.

Podsumowanie

Wdrożenie standardów ESRS to istotny krok w kierunku zwiększenia przejrzystości i porównywalności informacji niefinansowych prezentowanych przez przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej. Nowe regulacje oznaczają dla wielu organizacji konieczność nie tylko rozbudowy zakresu raportowanych danych, ale także wprowadzenia nowych procesów i standardów w zakresie zarządzania informacjami ESG. Odpowiednie przygotowanie raportu zrównoważonego rozwoju wymaga zarówno zrozumienia kontekstu regulacyjnego i kluczowych pojęć, jak i praktycznego podejścia do identyfikacji istotnych tematów, zarządzania danymi oraz prezentacji wyników. Przedsiębiorstwa, które odpowiednio wcześnie rozpoczną proces wdrożenia nowych standardów, mogą nie tylko sprawnie wywiązać się z obowiązków prawnych, ale także wzmocnić swoją pozycję rynkową, budując zaufanie interesariuszy oraz realnie wspierać realizację celów zrównoważonego rozwoju.

Najczęściej zadawane pytania

Co to są standardy ESRS i jaki jest ich cel?

ESRS (European Sustainability Reporting Standards) to jednolite standardy raportowania wprowadzone przez Unię Europejską w celu ujednolicenia zasad prezentacji informacji niefinansowych w całej UE.

Kto jest objęty obowiązkiem raportowania zgodnie z ESRS?

Obowiązek dotyczy w pierwszej kolejności dużych jednostek zainteresowania publicznego, takich jak spółki giełdowe, banki i zakłady ubezpieczeń. Duże przedsiębiorstwo to podmiot spełniający co najmniej dwa z trzech kryteriów: suma bilansowa powyżej 25 mln euro, przychody netto powyżej 50 mln euro lub zatrudnienie powyżej 250 pracowników.

Co oznacza zasada podwójnej istotności w ESRS?

Podwójna istotność oznacza, że przedsiębiorstwo ujawnia informacje zarówno z perspektywy wpływu swojej działalności na środowisko i społeczeństwo, jak i z perspektywy wpływu czynników zrównoważonego rozwoju na jego wyniki finansowe.

Jakie elementy powinien zawierać raport zrównoważonego rozwoju?

Raport powinien zawierać ogólne informacje o przedsiębiorstwie, modelu biznesowym, strategii i celach, omówienie polityk, celów, środków i wyników dla poszczególnych standardów tematycznych oraz załączniki z danymi i metodologiami.

Czy ESRS obejmuje tylko własne działania przedsiębiorstwa?

Nie, wymogi ESRS obejmują także wybrane aspekty całego łańcucha wartości, po stronie dostawców i klientów, co wymaga gromadzenia danych również od podmiotów powiązanych.

Autor

Agata Bączkowska

Adwokat, Senior Associate

Prawo korporacyjne i gospodarcze · Fuzje i przejęcia (M&A) · Doradztwo ESG

Specjalizuje się w prawie handlowym i cywilnym. Doświadczenie zdobywała w warszawskich kancelariach zajmujących się w kompleksową obsługą spółek oraz kancelarii specjalizującej się w prawie pracy. Posiada szerokie doświadczenie w zakresie doradztwa korporacyjnego. Uczestniczyła w procesach fuzji i przejęć na każdym ich etapie, od badania prawnego poprzedzającego transakcję po wypełnienie wymogów regulacyjnych związanych z procesem transformacyjnym. Przygotowuje oraz opiniuje umowy zawierane przez klientów oraz…

Zobacz profil →